ARAM KHACHATURIAN

Het jongste kind pakt de cello

Ik werd op 6 juni 1903 geboren in Tbilisi, in Georgië, als jongste van vijf kinderen. Mijn familie was Armeens, en dat zeg ik er altijd bij, want ik ben dus geen Russische componist. In 1921 trok ik naar Moskou, waar ik aan het Gnessin-instituut als cellist aan de slag ging. Pas in 1925 begon ik met componeren, dus als je denkt dat je ergens te laat mee bent, dan ben je in goed gezelschap.

Een diploma met een symfonie erbij

In 1929 stapte ik over naar het Conservatorium van Moskou, waar Nikolai Myaskovsky een van mijn leraren was. In 1934 kreeg ik daar mijn diploma, en in datzelfde jaar schreef ik mijn Eerste Symfonie. In 1936 volgde mijn Pianoconcert, en in 1940 mijn Vioolconcert, dat David Oistrakh als eerste speelde. Dat Vioolconcert leverde me in 1941 een Stalinprijs op, en vanaf dat moment kende bijna iedereen mijn naam.

Twee componisten onder één dak

Moskou werd de stad waar ik bleef, en daar leerde ik ook mijn vrouw kennen. In 1933 trouwde ik met Nina Makarova, die net als ik componist was en op het conservatorium had gestudeerd. Een huis met twee componisten heeft één voordeel: niemand klaagt als er midden in de nacht een melodie wordt uitgeprobeerd. Later gaf ik zelf les, zowel aan het Gnessin-instituut als aan het Conservatorium van Moskou.

Een dans in één middag

Mijn bekendste werk is het ballet Gayane, dat ik omwerkte uit mijn ballet Happiness uit 1939. Het Kirovballet voerde Gayane in 1942 voor het eerst op in Perm. In het vierde bedrijf, tijdens het bruiloftsfeest, klinkt de beroemde Sabre Dance, een razend snelle dans waarbij je als luisteraar bijna vanzelf harder gaat ademen. Volgens mijn eigen verslag van november 1942 schreef ik die dans in ongeveer elf uur, nadat de directeur van het theater om nog één extra dans had gevraagd.

Het woord formalisme

Ik won vier Stalinprijzen, in 1941, 1943, 1946 en 1950, dus ik dacht dat ik veilig zat. Maar in 1948 werd ik officieel beschuldigd van formalisme, samen met Shostakovich en Prokofiev. Dat is een deftig woord waarmee de machthebbers kort gezegd bedoelden dat ze onze muziek niet goed vonden. Gelukkig kreeg ik later dat jaar mijn goede naam terug, al bleef die schrik lang in mijn botten zitten.

Een held in de herfst van mijn leven

Ik bleef tot het einde componeren en lesgeven. In 1973 kreeg ik de titel Held van de Socialistische Arbeid, een eer die ik met gepaste trots in ontvangst nam. Op 1 mei 1978 overleed ik in Moskou, vlak voor mijn vijfenzeventigste verjaardag. Ik heb dus bijna een eeuwtje vol muziek gehaald, en alleen dat laatste kwartiertje net niet.

Mijn muziek komt overal binnen

Ik schreef drie symfonieën, in 1935, 1943 en 1947, en in 1944 ook het volkslied van de Armeense Sovjetrepubliek. Mijn muziek bleef niet in de concertzaal, want de Britse televisieserie The Onedin Line gebruikte het Adagio van Spartacus en Phrygia uit mijn ballet Spartacus als herkenningsmelodie. Zo hebben mensen die nog nooit een concert hebben bezocht toch mijn muziek leren kennen, vaak zonder te weten van wie die was. Dat vind ik een fijn idee, want een goede melodie hoort niet alleen bij mensen met een kaartje.

Wat ik je graag meegeef

Ik hoop dat je in mijn muziek de kleuren en het ritme hoort van de streek waar ik vandaan kom. Je hoeft niets over klassieke muziek te weten, want een dans die je laat meetrappen of een melodie die je even stil maakt, werkt gewoon. Begin gerust met Gayane en laat de Sabre Dance je maar meenemen. En als je daarna zin hebt om verder te luisteren, dan zit er genoeg achter die eerste deur.