MAURICE RAVEL

Een Baskisch begin met een Zwitserse inslag

Ik werd op 7 maart 1875 geboren in Ciboure, in het Baskenland, als zoon van een Zwitserse ingenieur en uitvinder en een Baskische moeder. Drie maanden later verhuisde het gezin al naar Parijs, dus de stad heeft mij eigenlijk altijd als eigen kind beschouwd. In november 1889 ging ik naar het Conservatorium van Parijs, waar ik bleek te zijn begaafd en niet bijster gehoorzaam. In 1895 stuurden ze me weg, maar in 1897 mocht ik terugkomen om compositie te studeren bij Gabriel Fauré, en dat was het beste wat me kon overkomen.

Eerst een schandaal, daarna pas de roem

Mijn eerste echte succes was de Pavane pour une infante défunte, die ik in 1899 voor piano schreef. Het is een zachte, statige melodie die klinkt alsof ze langzaam door een lege zaal schrijdt. In 1905 deed ik mee aan de Prix de Rome, een belangrijke prijs voor jonge componisten, maar ik werd al in de eerste ronde afgewezen. Het publiek vond dat zo onrechtvaardig dat het een openbaar schandaal werd, dat men 'l'affaire Ravel' noemde, en ik kreeg er een hoop bekendheid mee.

Parijs en een huis met uitzicht

Parijs was het hart van mijn werkende leven: daar hoorde ik mijn muziek uitgevoerd worden en daar kende ik bijna iedereen. Voor het ballet Daphnis et Chloé kreeg ik een opdracht van de Ballets Russes van Diaghilev, en in 1912 ging het in première. In mei 1921 verhuisde ik naar Le Belvédère, een huis in Montfort-l'Amaury, even ten westen van de stad. Daar had ik eindelijk de rust om te werken, en ik ben er blijven wonen tot aan mijn dood.

Vijftien minuten hetzelfde, en toch kun je niet stoppen met luisteren

Mijn bekendste stuk is Bolero, dat ik schreef in opdracht van de danseres Ida Rubinstein voor haar balletgezelschap. Het begon eigenlijk als een plan om stukken uit Iberia van Albéniz te orkestreren, maar dat liep anders af, want ik bedacht iets heel anders. Eén melodie keert steeds terug terwijl het orkest langzaam aanzwelt, en het duurt ongeveer vijftien minuten, ongeveer zoals een lange trap waarvan je pas boven ziet hoe hoog je bent gekomen. Ikzelf noemde het 'orkestweefsel zonder muziek', en op 22 november 1928 werd het in de Parijse Opéra voor het eerst gespeeld, met Ida Rubinstein als danseres.

Een vrachtwagen en een vrijgezellenleven

Toen de oorlog uitbrak, wilde ik niet werkloos toekijken, dus ging ik in maart 1915 als vrachtwagenchauffeur bij het dertiende artillerieregiment. Een componist achter het stuur van een legertruck is geen gewone aanblik, en ik was daar zelf misschien nog het meest verbaasd over. Intussen bleef ik mijn hele leven ongetrouwd, want mijn muziek en mijn huis vroegen al mijn aandacht. Wie mij kende, wist dat ik alles tot in de kleinste details wilde regelen, van een noot tot een tuinpad.

Een stilte die niemand begreep

In 1928 reisde ik door Noord-Amerika en kreeg ik een eredoctoraat van de universiteit van Oxford, dus mijn faam was toen op zijn hoogst. In oktober 1932 kreeg ik in een taxi een klap op mijn hoofd, en daarna kreeg ik steeds meer moeite met spreken. Wat voor ziekte het precies was, weet niemand zeker, want er zijn verschillende verklaringen genoemd en geen enkele is bewezen. In 1937 werd ik geopereerd aan mijn hersenen door de chirurg Clovis Vincent, en op 28 december van dat jaar stierf ik in Parijs, 62 jaar oud.

Wat er van mij overbleef

Ik schreef geen symfonieën en geen kerkmuziek, dus ik heb mijn eigen weg gevolgd. Ook als orkestrator werd ik bekend: in 1922 gaf ik Moessorgski's Pictures at an Exhibition een orkestkleed dat veel mensen nog steeds als het echte stuk beschouwen. Ik schreef een pianoconcert voor de linkerhand voor Paul Wittgenstein, die in de oorlog zijn rechterarm had verloren, en een pianoconcert in G voor Marguerite Long. Musici bewonderen nog altijd hoe precies en kleurrijk mijn partituren zijn, als een goed gemaakt horloge dat ook nog mooi klinkt.

Een uitnodiging om goed te luisteren

Wat ik jou wil geven, is vooral de lust om op kleine dingen te letten, zoals een fluit die opeens alleen zingt of een harp die zachtjes meedoet. Je hoeft niets over muziek te weten om dat te horen, je hoeft alleen even stil te zijn. Als je naar mijn werk luistert, laat dan los wat je dacht te moeten voelen en kijk wat het met je doet. Dan hoop ik dat je merkt dat precisie en plezier prima samengaan, en dat je daarna nog eens wilt luisteren.