Bedřich Smetana
Componist

Een brouwerszoon met een strijkkwartet

Ik werd geboren op 2 maart 1824 in Litomyšl, in Bohemen, als zoon van een bierbrouwer die in een strijkkwartet viool speelde. Muziek hoorde bij ons thuis dus net zo vanzelfsprekend als bier in de kelder. Ik ging naar school in Jihlava en Německý Brod, daarna naar het gymnasium in Praag, en ik rondde mijn schooltijd af in Plzeň. Vanaf 1844 leerde ik in Praag bij Josef Proksch hoe je muziek van binnenuit in elkaar zet.

Een profeet zonder publiek

Al in 1848 nam Franz Liszt de opdracht van mijn Six Characteristic Pieces aan, en dat gaf me heel wat zelfvertrouwen. Toch klonk het in mijn eigen land lange tijd stil, want mijn eerste concerten in 1862 werden nauwelijks opgemerkt. Ik klaagde dat ik een profeet was die in eigen land niets gold. Pas op 5 januari 1866 kwam het eerste echte publieke succes, met mijn opera The Brandenburgers in Bohemia.

Praag, met een omweg door Zweden

Voor die tijd had ik van 1856 tot 1861 in het Zweedse Gothenburg gewoond, waar ik een muziekschool opende en een koor leidde. In 1862 keerde ik terug naar Praag, en vanaf 1864 schreef ik daar ook als muziekcriticus voor de Národní listy. In 1866 werd ik eerste dirigent van het Provisional Theatre, en die plek hield ik tot 1874. Ik stond dus aan beide kanten van het podium: eerst de mening van de criticus, later het oordeel over mijn eigen werk.

Een rivier en een verkocht bruidje

Als je maar één stuk van mij wilt horen, kies dan The Moldau, een muzikale reis van een kleine bronbeek naar een brede, statige rivier. Het hoort bij Má vlast, de reeks stukken over mijn land die ik in 1872 begon en die in november 1882 voor het eerst helemaal klonk, onder Adolf Čech. Mijn opera The Bartered Bride ging op 30 mei 1866 in première in twee aktes, en de definitieve versie in drie aktes volgde in september 1870. Ik heb er dus zo lang aan gesleuteld als een kok die het soepje steeds net wat anders wil proeven.

Als het geluid verdwijnt

Mijn opera Dalibor werd in 1868 door de critici afgekraakt, omdat ze me beschuldigden van wagneriaanse neigingen. Het ergste kwam in 1874: in september verloor ik het gehoor in mijn rechteroor, in oktober in mijn linker, en aan het eind van dat jaar was ik volledig doof. Ik verliet het theater, maar ik bleef componeren. In mijn strijkkwartet From My Life klinkt aan het slot een lange, hoge E die laat horen hoe het voor mij was.

De laatste bladzijden in Jabkenice

Vanaf juni 1876 woonde en werkte ik in Jabkenice, en ik schreef door zolang het ging. Mijn opera Libuše, die ik in 1872 had voltooid, ging in 1881 in première bij het National Theatre. Daarna ging het bergafwaarts, en waar dat door kwam, weet men eigenlijk nog steeds niet zeker: het ziekenhuis schreef seniele dementie op, maar mijn familie en enkele artsen dachten aan syfilis, en ook dat wordt betwist. Ik overleed op 12 mei 1884 in het gesticht Kateřinky in Praag, zestig jaar oud.

Eindelijk een standbeeld in de harten

De erkenning kwam laat, maar ze kwam wel: in 1882 vierde men de honderdste opvoering van The Bartered Bride. Na mijn dood was er een begrafenis in de Týn Church, en ik ben begraven op het Vyšehrad Cemetery. Men noemt me vaak de vader van de Tsjechische muziek, er hangt een museum aan mijn naam sinds 1926, en er draait zelfs een planetoïde rond die 2047 Smetana heet. Of ik de grootste Tsjechische componist ben, daarover wordt nog steeds gediscussieerd, want buitenlanders vinden Dvořák vaak belangrijker.

Wat ik je wil meegeven

Ik hoop dat je bij The Moldau even je ogen sluit en de rivier hoort beginnen, groeien en verder stromen. Je hoeft er niets van muziek voor te weten, alleen te luisteren naar water dat zijn weg zoekt. Ik kon het zelf later niet meer horen, dus ik gun jou dat dubbel en dwars. Als je daarna denkt aan een land, een rivier en een man die alles in zijn hoofd nog hoorde, dan heb ik gekregen wat ik wilde.