Fjorden op de vleugel bij Griegs Piano Concerto in A Minor
III. Allegro moderato molto e marcato
Piano Concerto in A minor, Op. 16
Ik ben Edvard Grieg en ik leg je graag uit wat er allemaal gebeurt in III. Allegro moderato molto e marcato, het slotdeel van mijn Piano Concerto in A Minor. Je hoort hoe ik een energieke Noorse volksdans afwissel met een rustige fluitmelodie, waarna het koper het stuk naar een groots en feestelijk slot brengt. Bovendien leren mijn medecomponisten en ik je hier hoe je onze werken meteen kunt herkennen als je ze ergens hoort, dus neem gerust een kijkje .
---
Dansschoenen aan en oren open
Wanneer je straks naar III. Allegro moderato molto e marcato uit mijn Piano Concerto in A Minor luistert, merk je meteen dat de kalme rust uit het vorige deel zonder enige pauze wordt ingeruild voor pure energie. De solopiano en het orkest duiken samen een levendige Noorse volksdans in, waarbij ze elkaar voortdurend opzwepen als muzikanten op een dorpsfeest die weigeren naar huis te gaan. Let tijdens het luisteren vooral op hoe de solofluit halverwege even voor een dromerige adempauze zorgt, en hoe de koperblazers aan het einde juist voluit mogen schitteren. Als je gewoon volgt hoe die vurige dans en dat zangerige rustpunt elkaar afwisselen tot ze op het laatst groots samenkomen, heb je de opzet van dit slotdeel helemaal door.Geen poëzie, wel duidelijke taal
De naam III. Allegro moderato molto e marcato klinkt misschien als een spreuk uit een oud toverboek, maar het is simpelweg mijn Italiaanse werelduitleg voor de muzikanten. Het cijfer drie geeft aan dat we bij het derde en laatste deel zijn aanbeland, terwijl de woorden erna precies vertellen hoe het gespeeld moet worden. Ik vraag hiermee om een gematigd snel tempo waarin elke noot met een flinke nadruk en een scherp accent wordt neergezet. Zo weet de pianist meteen dat hij niet zachtjes over de toetsen moet aaien, maar er met een stevige tred doorheen mag stappen.Een muzikale sandwich met een verrassing
Het kiezen van de juiste vorm voor III. Allegro moderato molto e marcato was een mooi avontuur op zich. Ik heb dit slotdeel opgebouwd rond een energieke volksdans in a-mineur en een dromerig middendeel in F-majeur, die elkaar afwisselen voordat alles uitmondt in een groots slot. Hier stip ik die verschillende onderdelen alleen nog maar even kort aan, maar maak je borst maar nat, want in de volgende alinea's duik ik er één voor één met je in. Het wordt een mooie ontdekkingstocht door de muziek, al zeg ik het zelf.Sectie 1: Gymnastiek op de pianokruk
Zonder een seconde stilte na het tweede deel barst dit eerste gedeelte meteen los in a-mineur met het tempo Allegro moderato molto e marcato. Ik heb het energieke hoofdthema in tweekwartsmaat gebaseerd op de halling, een traditionele en behoorlijk atletische Noorse volksdans. In het ritme en de samenklanken laat ik de instrumenten zelfs de klank van de Noorse Hardangerfiedel nabootsen, onze eigen volksviool. De stemming is vanaf de eerste maten zo opzwepend dat je als luisteraar bijna zelf een sprongetje door de kamer zou wagen.Sectie 2: Even uitblazen in de frisse buitenlucht
Na al dat stevige voetenwerk verhuist de muziek in het tweede gedeelte naar de warme toonsoort F-majeur voor een compleet andere sfeer. De wilde dans maakt plaats voor een rustige, landelijke melodie die eerst heel beheerst door een solofluit wordt voorgesteld. De solopiano neemt dit zangerige thema daarna liefdevol over, waardoor de drukte van zo-even ineens heel ver weg lijkt. Het voelt een beetje alsof je de warme, stampvolle danszaal even uitloopt om buiten naar een kalm berglandschap te kijken.Sectie 3: Nog één keer alles uit de kast
De rust duurt natuurlijk niet eeuwig, want in het derde gedeelte keert het vurige dansthema in volle vaart terug. De pianist krijgt hier een uitgeschreven solocadens waarin hij helemaal in zijn eentje mag laten zien hoe snel zijn vingers over de toetsen kunnen vliegen. Daarna geef ik met de aanwijzing Quasi presto het sein om het tempo nog een flink stuk verder op te schroeven. Het hele orkest en de solopiano jagen elkaar in een wervelende versnelling op richting de grote ontknoping.Sectie 4: Een koninklijk afscheid
Vlak voor het einde rem ik de boel in het vierde gedeelte plotseling af naar Andante maestoso, een statig en breed gedragen tempo. De donkere begintoonsort a-mineur wordt hier definitief ingeruild voor het stralende A-majeur, waarmee het hele concerto uiteindelijk in het volle licht eindigt. Het dromerige thema dat je eerder bij de fluit hoorde, klinkt nu nog één keer als een geweldige triomftocht onder leiding van de koperblazers. Het is alsof een bescheiden melodietje uit het midden van het stuk aan het slot ineens met een gouden kroon op het hoofd de zaal uit wordt gedragen.Nu is het woord aan de muziek
Nu nodig ik je van harte uit om III. Allegro moderato molto e marcato gewoon zelf te gaan beluisteren. Druk op de afspeelknop, ga er goed voor zitten en laat je helemaal meeslepen door de klanken. Houd onderweg gerust in je achterhoofd wat ik je net over die Noorse dans en de grote omslag aan het einde heb verteld. Ik hoop dat je de reis door mijn III. Allegro moderato molto e marcato net zo meeslepend vindt als ik toen ik het destijds op papier zette!---
Hopelijk vond je het leuk om zo samen door III. Allegro moderato molto e marcato uit mijn Piano Concerto in A Minor te wandelen en hoor je de volgende keer meteen waar die Noorse danspassen en die rustige fluitmelodie voorbijkomen. Natuurlijk valt er rond mijn Piano Concerto in A Minor nog veel meer te ontdekken, van de twee eerdere delen tot het verhaal over hoe ik het stuk in de zomer van 1868 op papier zette. Klik hieronder dus gerust eens op een van de links als je zin hebt om nog wat verder in dit werk te duiken.