Wegzwijmelen achter de piano bij Liszts Liebestraum No 3
De luistergids

Tien vingers en één piano

Als je straks naar mijn Liebestraum No 3 luistert, hoor je maar één enkel instrument, namelijk de solo piano. Toch klinkt het vaak alsof er een zanger op het podium staat die door een heel gezelschap wordt begeleid. Dat komt doordat ik de hoofdmelodie midden op het klavier laat zingen met mijn duimen, terwijl de overige vingers er zacht golvende akkoorden omheen weven. Let tijdens het luisteren dus vooral op die warme stem in het midden, want die houdt de draad van het verhaal vast, hoe druk mijn handen het verder ook krijgen.

Drie dromen voor de prijs van één

De naam Liebestraum No 3 komt van de bundel Liebesträume, wat liefdesdromen betekent, een reeks van drie nocturnes voor piano die uitgever Fr. Kistner in 1850 in Leipzig uitbracht. Dit derde stuk bewerkte ik net als de andere twee vanuit een eerder lied van mij, in dit geval O lieb, so lang du lieben kannst op woorden van de dichter Ferdinand Freiligrath. Zijn gedicht gaat over onvoorwaardelijke liefde voordat het te laat is en je bij een graf staat, en ik liet die tekst in 1850 nog mooi bovenaan de bladmuziek afdrukken. Omdat dit laatste stuk de eerste twee nocturnes al snel volledig overvleugelde, noemt bijna iedereen het tegenwoordig in het enkelvoud gewoon Liebestraum.

Een muzikale driedelige jas

Voor de opbouw van Liebestraum No 3 koos ik geen ingewikkelde sonate of rondo, maar een overzichtelijke driedelige vorm die steeds dezelfde melodie in een ander licht zet. Tussen die drie zangerige hoofddelen door heb ik twee razendsnelle cadensen gestopt, korte solo's waarin de pianist zijn vingers even flink aan het werk mag zetten. Het stuk reist zo van een intiem begin naar een vurig middelpunt en keert daarna weer rustig terug naar huis, een beetje zoals een goede avond met vrienden. In de volgende alinea's loop ik die drie delen één voor één met je langs, zodat je precies weet waar je oren op kunnen letten.

Deel 1: Rustig wakker worden in As-groot

Ik open het eerste deel in de warme toonsoort As-groot met de aanwijzing Poco allegro, con affetto, wat betekent dat het in een rustig, vlot tempo en met veel gevoel gespeeld moet worden. De melodie klinkt hier nog kalm en vertrouwelijk, gedragen door een zachte begeleiding die als een rustige hartslag onder de muziek door loopt. Alles ademt in deze eerste minuten een kalme tederheid uit, alsof iemand je in een stille kamer een geheim toevertrouwt. Pas helemaal aan het einde van dit deel doorbreek ik die rust met de eerste snelle cadens, die als een plotse windvlaag de deur naar het vervolg openzet.

Deel 2: Hoogtepunt met vliegende vingers

In het tweede deel wordt dezelfde melodie een stuk onrustiger en vuriger, terwijl ik de oorspronkelijke toonsoort verlaat en via onder meer B-groot en E-groot steeds hoger klim. Het geluid zwelt enorm aan en de volle akkoorden vliegen je om de oren, zodat de piano bijna uit zijn voegen lijkt te barsten van de hartstocht. Hier zit het grote emotionele hoogtepunt van het stuk, waarin de kalme overpeinzing van het begin plaatsmaakt voor pure drang en overgave. Op het hoogste punt stort de muziek zich in een tweede, nog virtuozer parelende cadens die de storm langzaam weer laat liggen.

Deel 3: Nagenieten in de stilte

Na die vingervlugge afdaling zijn we in het derde deel weer veilig terug in de thuistoonsoort As-groot. De vertrouwde melodie klinkt nu zachter en een tikje weemoedig, alsof je na een meeslepende gebeurtenis nog even stil voor je uit kijkt. Onder de melodie kabbelen de noten rustig door, maar de grote spanning uit het middendeel is helemaal verdwenen. Met een reeks verstilde, langzaam wegstervende akkoorden laat ik het stuk ten slotte zachtjes uitdoven.

Nu jij en de afspeelknop

Nu je weet hoe het stuk in elkaar zit, nodig ik je van harte uit om zelf naar mijn Liebestraum No 3 te gaan luisteren. Druk straks op de afspeelknop, leun achterover en laat je gewoon meevoeren door de klanken van de piano. Houd tijdens het luisteren gerust in je achterhoofd wat ik je net over die drie delen en de snelle overgangen heb verteld. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze reis door mijn muziek als ik destijds had toen ik haar op papier zette!