CLAIR DE LUNE VAN DEBUSSY
DE ACHTERGROND
Suite bergamasque, L. 75: III. Clair de lune
Hallo, ik ben Claude Debussy, en ik ga je graag vertellen hoe Clair de Lune is ontstaan. Ben je benieuwd naar het verhaal achter dit stuk? Ik loop met je mee door die geschiedenis, stap voor stap, zodat je hoort waar de muziek vandaan komt. Als ik klaar ben met vertellen, geef ik je een paar manieren om Clair de Lune daarna zelf nog verder te verkennen.
---
Een jongeman met een schrift vol ideeën
Rond 1890 begon ik aan dit stuk, ik was toen achtentwintig en nog lang niet de componist die ik later zou worden. Ik wist toen nog niet dat ik er vijftien jaar aan zou blijven sleutelen. Zo gaat dat soms met muziek: je schrijft iets op, je legt het weg en je komt er later op terug met andere oren. Het begin van Clair de Lune ligt dus in mijn jonge jaren, en het eind pas in 1905.Ik ben maar een derde
Veel mensen denken dat Clair de Lune een los stuk is, maar dat klopt niet. Het is het derde van vier delen uit mijn Suite bergamasque, geschreven voor piano solo. De andere delen heten Prélude, Menuet en Passepied, en samen duren ze ongeveer veertien tot achttien minuten. Mijn beroemdste deel is dus maar het derde kind in een gezin van vier.Gemaskerde dansers op de gastenlijst
De naam van het stuk heb ik geleend van de dichter Paul Verlaine. Zijn gedicht Clair de lune uit 1869 staat in de bundel Fêtes galantes. In de eerste strofe komen bergamasken voor, gemaskerde dansers, en naar hen heb ik de hele suite genoemd. Je zou kunnen zeggen dat het hele feest is vernoemd naar de gasten die hun gezicht niet laten zien.Een andere naam op de deurbel
Mijn stuk heette oorspronkelijk helemaal niet Clair de Lune. Ik noemde het eerst Promenade sentimentale, ook alweer de titel van een gedicht van Verlaine. Pas bij de herziening van 1905 kreeg het de naam waaronder je het nu kent. Een sentimentele wandeling klinkt best aardig, maar het maanlicht blijkt toch beter bij de muziek te passen.Een heel verhuisbedrijf van titels
Ik was in die tijd druk met etiketten verplaatsen, want ook het laatste deel van de suite heette eerst anders. Het Passepied droeg oorspronkelijk de naam Pavane. Als ik mijn eigen werk zo hoor herdopen, kan ik me voorstellen dat een muziekuitgever af en toe wanhopig werd. Gelukkig staan de titels er nu vast, en de muziek zelf is daar niet door veranderd.Jarenlang in de la
Het manuscript van de suite bleef na die eerste jaren lang liggen zonder dat iemand het uitgaf. Het ging dus niet meteen van mijn schrijftafel naar de concertzaal. Uiteindelijk nam de uitgever Fromont de suite over, en toen kwam er eindelijk beweging in. Een stuk dat tegenwoordig overal klinkt, heeft dus een tijd in stilte op zijn kans gewacht.Wat is nu van wie?
In 1905 verscheen de suite in Parijs bij Fromont, na een grondige herziening door mij. Hoeveel er dan nog van de muziek van 1890 over is, kan ik je eerlijk gezegd niet precies vertellen. Dat is namelijk nooit maat voor maat vastgelegd, en wie het nu nog wil uitzoeken, komt er niet meer uit. Wat ik wel weet, is dat het stuk in die vijftien jaar rijper werd, net als ikzelf.Een gedicht zonder zangeres
Ik heb het gedicht van Verlaine nooit op muziek gezet, ik heb alleen de titel geleend. Of de muziek dus echt het gedicht uitbeeldt, valt niet met zekerheid te zeggen. Maanlicht en gemaskerde dansers staan in het gedicht, maar of je ze in mijn muziek terughoort, is niet vastgelegd. Je mag dus gerust zelf bepalen wat je hoort, want ik heb er geen uitleg bij geschreven.Een tikje geërgerd
Ik moet toegeven dat ik de grote populariteit van dit stuk soms een beetje agaçant vond. Ik was bang dat het mijn serieuzere werk in de schaduw zou stellen, zoals La Mer. Het is een vreemd gevoel als de lieveling van het publiek niet precies het werk is waar je zelf het meest trots op bent. Toch begrijp ik wel waarom mensen er zo van houden, want het is nu eenmaal heel mooi geworden.Het maanlicht gaat op reis
Na mij hebben anderen het stuk voor orkest bewerkt, onder wie André Caplet, Leopold Stokowski en Lucien Cailliet. Het was zelfs bedoeld voor Disney's Fantasia uit 1940, maar het werd geschrapt omdat de film te lang werd. Later is een orkestratie van Stokowski alsnog teruggezet als bonusmateriaal. Zo is een stuk dat ik als jongeman begon, uitgegroeid tot een van de beroemdste pianostukken die er bestaan.---
Zo, dat was het verhaal achter Clair de Lune, van een jonge man met een schrift vol ideeën tot de uitgave in 1905. Ik vind het nog steeds bijzonder dat een stuk dat zo rustig klinkt, zoveel geduld van me heeft gevraagd. Heb je genoten van het verhaal achter Clair de Lune? Ik hoop dat je de muziek nu met andere oren hoort, zoals ik er zelf ook met andere oren naar terugkeerde. Er valt namelijk nog veel meer te ontdekken. Zo heette het stuk eerst Promenade sentimentale, en pas bij de herziening gaf ik het de naam van een gedicht van Verlaine. Bovendien is het later door anderen voor orkest bewerkt, onder wie André Caplet en Leopold Stokowski, en dan hoor je dezelfde melodie in een heel ander licht. Klik gerust op de links die erbij staan om verder te luisteren en te lezen. Luister daarna nog één keer naar het hele stuk, het liefst zachtjes en laat op de avond.