George Gershwin
Componist

Een jongen uit New York die liever speelde dan zat

Ik ben in 1898 in New York geboren als Jacob Gershwine, en pas later heb ik mijn achternaam veranderd in Gershwin. Mijn ouders waren Joodse immigranten uit het Russische Keizerrijk, en thuis groeide ik op met onder anderen mijn broer Ira, die later mijn tekstschrijver werd. In 1913, op mijn vijftiende, ging ik van school, maar niemand moet denken dat ik niets geleerd heb, want ik kreeg piano-les van Charles Hambitzer, en die nam mijn spel heel serieus. Dat is maar goed ook, want een piano die zo vaak bespeeld wordt als de mijne, heeft minstens één leraar nodig die weet waar hij mee bezig is.

Van liedjesverkoper tot de man van het concert

Mijn eerste grote landelijke succes was in 1919 het liedje "Swanee", waarvoor Irving Caesar de woorden schreef. Daarna wist bijna iedereen in Amerika wie ik was, al kenden de meeste mensen mijn gezicht nog niet. Het echte keerpunt kwam in februari 1924, in Aeolian Hall in New York, tijdens een concert dat "An Experiment in Modern Music" heette. Paul Whiteman leidde zijn orkest, ik zat zelf achter de piano, en het publiek luisterde naar iets wat het nog nooit eerder had gehoord.

Mijn stad had een eigen ritme

New York was mijn werkplek, mijn school en mijn speeltuin tegelijk. Ik begon er als song plugger op Tin Pan Alley, waar ik voor vijftien dollar per week de hele dag liedjes op de piano speelde om ze aan de man te brengen. Later schreef ik muziek voor het theater op Broadway, en mijn broer Ira maakte daar de teksten bij, zodat we samen een heel goed team vormden. Een van onze stukken, Of Thee I Sing uit 1931, won zelfs de Pulitzerprijs, al ging die prijs naar Kaufman, Ryskind en Ira, en dus niet naar mij, wat ik hem nog regelmatig heb nagedragen.

Een rapsodie in het blauw, met hulp van een vriend

Mijn bekendste werk op deze site is Rhapsody in Blue, en ik begon er in januari 1924 aan. De orkestratie was het werk van Ferde Grofé, die mijn pianoplannen omzette voor het orkest van Whiteman, zodat ik de eer niet helemaal voor mezelf mag houden. Het stuk opent met een lang, glijdend geluid dat omhoog kruipt alsof de muziek zich langzaam uitrekt na een lange nacht. Daarna wisselen jazzachtige melodieën, flink wat swing en een brede, romantische thema elkaar af, en dat maakt het stuk zowel nieuw als vertrouwd.

Porgy and Bess, een flop met een lang leven

In 1935 ging mijn opera Porgy and Bess in première in Boston, en kort daarna, op 10 oktober, op Broadway. DuBose Heyward schreef het libretto, maar de voorstelling liep slechts 124 keer, en dat was commercieel gezien een teleurstelling. Ook de kritiek was verdeeld, want sommigen vonden de manier waarop Afro-Amerikanen werden uitgebeeld problematisch, en Virgil Thomson was een van de felle critici. Ik was daar niet blij mee, maar ik heb nooit gedacht dat een goed stuk muziek altijd meteen applaus krijgt.

Hollywood en de geur van verbrand rubber

Na die tegenvaller trok ik naar Hollywood, waar ik de muziek schreef voor de films Shall We Dance en A Damsel in Distress. Begin 1937 kreeg ik last van hevige hoofdpijn en rook ik af en toe verbrand rubber, wat niemand in de kamer met mij kon bevestigen. Op 9 juli stortte ik in en werd ik naar het ziekenhuis Cedars of Lebanon in Los Angeles gebracht, waar de artsen een grote hersentumor verwijderden. Twee dagen later, op 11 juli 1937, overleed ik, pas achtendertig jaar oud, en ik ben begraven in Hastings-on-Hudson, in de staat New York.

Wat er van mij overbleef

Mijn lied "They Can't Take That Away from Me" kreeg na mijn dood nog een nominatie voor een Academy Award. In 1985 kregen Ira en ik samen de Congressional Gold Medal, en sinds 2007 bestaat de Gershwin Prize for Popular Song, die naar ons beiden is genoemd. Porgy and Bess, dat eerst zo moeizaam begon, kreeg met de productie van de Houston Grand Opera in 1976 steeds meer waardering. Het is een vreemd gevoel dat mijn muziek nu al zo lang meegaat, terwijl ik zelf maar zo kort heb gelopen.

Wat ik jou wil geven

Ik hoop dat je bij mijn muziek merkt dat klassiek en gewoon plezier elkaar helemaal niet in de weg hoeven te zitten. Je hoeft niets te weten over vormen of regels, want een melodie die blijft hangen, werkt in de concertzaal precies zo als op straat. Luister dus gewoon, laat de ritmes je een beetje meenemen, en let op de plekken waar het stuk even stilstaat om adem te halen. Als je daarna ergens in een zin of een melodie New York hoort, dan heb ik gedaan wat ik wilde.