SERGEI PROKOFIEV

Een wonderkind met een reus onder de arm

Ik werd in 1891 geboren in Sontsovka, in wat nu Oekraïne is en toen nog bij het Russische Keizerrijk hoorde. Mijn moeder Maria was pianiste en gaf me mijn eerste muzieklessen, dus ik zat al achter het klavier voordat ik goed en wel wist wat ik ervan vond. Rond mijn negende schreef ik zelf een opera, The Giant, een leeftijd waarop de meeste kinderen nog druk zijn met het verzamelen van knikkers. Daarna studeerde ik privé bij Reinhold Glière, en in 1904, ik was dertien, werd ik toegelaten tot het conservatorium van Sint-Petersburg, waar onder anderen Rimsky-Korsakov mijn leraar orkestratie was.

Een doorbraak zonder rode loper

In 1914 rondde ik mijn studie af, met een hoofd vol muziek die veel scherper en hoekiger klonk dan wat men toen gewend was. Ik speelde stevig piano en schreef eigenwijs, want ik wilde mijn luisteraars liever wakker schudden dan in slaap sussen. Mijn opera The Gambler, in vier bedrijven naar de roman van Dostojevski, zou in 1917 in première gaan, maar die voorstelling werd afgelast. Een doorbraak met een rode loper en bloemen werd het dus niet, maar mijn eigen stem had ik gevonden, en die liet zich niet meer afzetten.

Van Parijs naar Moskou en terug naar af

In 1918, na de revolutie, verliet ik Rusland en vertrok ik naar Amerika. In totaal bleef ik zeventien jaar in het Westen, en uiteindelijk vestigde ik me in Parijs. In 1923 trouwde ik daar met de zangeres Carolina Codina, die onder de naam Lina Llubera zong, en samen kregen we twee zonen. In 1936 verhuisde ik terug naar de Sovjet-Unie en ging ik voorgoed in Moskou wonen, een keuze waar ik later nog wel eens over heb nagedacht.

Twee geliefden, een wolf en een held

Het meest bekend ben ik waarschijnlijk van het ballet Romeo & Juliet, dat het Kirov-theater bij me bestelde, al werd die uitvoering voor onbepaalde tijd uitgesteld. Pas in januari 1940 bracht het Kirov Ballet het op de planken, in een choreografie van Leonid Lavrovsky. In die muziek hoor je alles wat een liefdesverhaal nodig heeft: tedere melodieën voor de twee geliefden en zware, dreigende klanken voor de families die elkaar niet kunnen luchten. Daarnaast schreef ik in 1936 Peter and the Wolf voor een kindertheater in Moskou en in 1938 de cantate Alexander Nevsky.

Als de partij je muziek te ingewikkeld vindt

In februari 1948 werd ik, samen met andere componisten, in het zogeheten Zhdanovshchina veroordeeld als "formalist". Dat woord klinkt als een nette belediging uit een etiquetteboek, maar het betekende in de praktijk dat mijn muziek als te ingewikkeld en te weinig bij het volk passend werd bestempeld. Nog in dezelfde maand, op 20 februari, werd Lina gearresteerd en beschuldigd van spionage, omdat ze geld naar haar moeder in Spanje probeerde te sturen. Het was de zwaarste klap uit mijn leven, en ik bleef er tot het einde mee zitten.

Laatste noten op dezelfde dag als Stalin

In mijn laatste jaren werkte ik met Mira Mendelson, mijn tweede vrouw, aan de opera War and Peace. Mijn gezondheid wilde niet meer zoals ik, en ik moest mijn tempo steeds vaker aanpassen. Op 5 maart 1953 overleed ik in Moskou, 61 jaar oud, aan een hypertensieve crisis. Het toeval wilde dat Stalin op dezelfde dag stierf, waardoor mijn dood in het nieuws nauwelijks opviel, en dat is een nogal wrange afsluiting voor een componist.

Wat er na mij nog klinkt

Mijn Vijfde Symfonie, voor het eerst uitgevoerd in januari 1945, laat horen dat ik grote, brede muziek kon schrijven die toch recht op haar doel afgaat. Wat ik heb nagelaten, is een berg muziek die helder is en scherp, en vaak in dezelfde maat zowel grappig als ontroerend. Uitvoerders en luisteraars blijven mijn balletten, symfonieën en kinderverhalen opzoeken, en dat vind ik als componist het mooiste compliment. Ik hoop dat mijn werk laat horen dat je ook onder moeilijke omstandigheden muziek kunt schrijven die niet zwijgt.

Waar ik jou graag mee naar huis stuur

Wat ik je wil geven, is geen huiswerk, maar een paar minuten waarin je gewoon even meegaat in een verhaal. Zet Romeo & Juliet op en laat je meevoeren door de tederheid, de ruzie en het noodlot, zonder dat je iets over muziek hoeft te weten. Als je halverwege een melodie ontdekt die je niet meer loslaat, dan heb ik gedaan wat ik wilde. Neem er rustig de tijd voor, want mijn muziek heeft de eigenschap dat ze bij elke nieuwe keer iets meer van zichzelf laat horen.