TOCCATA AND FUGUE IN D MINOR VAN BACH
DE MOOISTE MOMENTEN
Toccata and Fugue in D minor, BWV 565
Ik ben Bach, en ik neem je graag mee langs de mooiste momenten uit mijn Toccata and Fugue in D Minor. Ben je benieuwd naar wat dit werk voor orgel zo bijzonder maakt? Ik ga je er stap voor stap doorheen leiden, zodat je hoort waar de stilte begint, waar de spanning oploopt en waar alles samenkomt. Niemand weet precies wanneer of waarom dit stuk is ontstaan, en misschien maakt dat het wel extra de moeite waard om er rustig naar te luisteren. Als we de mooiste momenten samen hebben beluisterd, wijs ik je de weg naar manieren om dit werk nog verder te verkennen.
---
Eén noot en dan even niks
Ik begin met één opvallende noot met een mordent, een snel trillertje, en daarna laat ik het even doodstil worden. Dat korte, gespannen zwijgen is precies lang genoeg om je af te vragen of je thuis de voordeur wel op slot hebt gedaan, en daarna rollen de grote akkoorden door de kerk in een rustig Adagio, waarin elke noot de tijd krijgt om zijn entree te maken.
Vier stemmen aan één tafel
Daarna laat ik een fuga horen, een strak gebouwd stuk waarin één melodietje steeds opnieuw binnenkomt, het tegenovergestelde van het losse, bijna improviserende begin. Het is geschreven voor vier stemmen die de melodie aan elkaar doorgeven, en het antwoord komt op een ongewone plek binnen, als een gast die op een verjaardag eerst de verkeerde kamer inloopt en dan toch nog aan tafel belandt.
Een verteller die zich bedenkt
Ik sluit af met een korte coda die ik Recitativo noem, wat ongeveer betekent dat het orgel even als een verteller gaat praten in plaats van te zingen. Het tempo wisselt daarin een paar keer, alsof ik nog een paar keer van gedachten verander voordat ik de laatste akkoorden neerzet en de kerk rustig laat natrillen.
---
Als ik terugdenk aan de mooiste momenten uit mijn Toccata and Fugue in D Minor, dan hoor ik nog die ene noot, de stilte erna en het spel van de stemmen die elkaar de melodie aanreiken. Het is een stuk dat meteen duidelijk maakt wat het wil, en dat blijft hangen lang nadat het orgel is uitgeklonken. Toch is er rond dit werk nog veel meer te vertellen dan wat je tijdens het luisteren hoort. Ik heb zelf geen handgeschreven versie nagelaten. Het stuk is bewaard gebleven in een kopie van Johannes Ringk, een leerling van Johann Peter Kellner, die weer een leerling van mij was. Wanneer en waar ik het precies schreef, weet niemand zeker, en sommige kenners twijfelen er zelfs aan of het wel van mij is. Het blijft in elk geval op mijn naam staan, en eerlijk gezegd hoor ik er mezelf in terug. Later kreeg de muziek een heel nieuw leven, want Ferruccio Busoni en Marcel Dupré maakten bewerkingen voor orkest en voor andere bezettingen. Veel mensen kennen het stuk bovendien uit Walt Disney's Fantasia en uit The Phantom of the Opera, ook al hebben ze nooit een orgelconcert bezocht. Heb je genoten van deze tocht langs de mooiste momenten uit Toccata and Fugue in D Minor? Er valt nog veel meer te ontdekken, van de vragen over de herkomst tot de manier waarop andere musici er hun eigen draai aan gaven. Klik gerust op de links hieronder als je verder wilt luisteren en lezen.