JESU, JOY OF MAN'S DESIRING VAN BACH
DE LUISTERGIDS
Herz und Mund und Tat und Leben, BWV 147: Chorale "Jesu bleibet meine Freude"
Ik ben Johann Sebastian Bach, en ik ga hier de luistergids van Jesu, Joy of Man's Desiring met je delen. Misschien ken je die zachte, wiegende muziek al van een bruiloft, een film of een kerstconcert, zonder dat je ooit hebt stilgestaan bij wat er eigenlijk gebeurt. Ben je benieuwd naar de luistergids van Jesu, Joy of Man's Desiring? Ik ben er om je er stap voor stap doorheen te leiden, zodat je straks met andere oren naar dit stuk luistert. We nemen de tijd, want deze muziek wil niet haastig beluisterd worden. Na afloop van de luistergids geef ik je nog een paar manieren om Jesu, Joy of Man's Desiring verder te ontdekken.
---
Zo luister je mee zonder diploma
Je hoeft niets van muziek te weten, als je maar op drie lagen let. Bovenin spelen twee violen en twee hobo's de kronkelende figuur, terwijl de altviool en de lage begeleiding van het continuo eronder de vloer leggen waar alles op rust. De trompet zorgt voor een feestelijke glans, een beetje zoals een goed gekozen lijst om een schilderij. Het koor zingt de melodie, en jij kiest zelf of je die volgt of de golvende lijn eronder, want met wat geduld hoor je ze allebei.Een titel die ik zelf nooit heb gebruikt
Eerlijk is eerlijk: de Engelse titel Jesu, Joy of Man's Desiring komt niet van mij. Bij mij heet het slotdeel van de cantate Jesus bleibet meine Freude, en het eerdere deel 6 draagt de titel Wohl mir, daß ich Jesum habe. De tekst is van Martin Janus uit 1661, en wat hij zegt is eenvoudig: Jezus blijft mijn vreugde, wat er ook gebeurt. De Engelse naam werd pas bekend door de pianobewerking die Myra Hess in 1926 maakte, dus als je iemand moet bedanken voor die titel, dan is zij het.Een koraal met een mening
De vorm kiezen was een avontuur op zich, maar ik ben uiteindelijk bij een koraal uitgekomen. Een koraal zingt zijn melodie regel voor regel, en tussen die regels door vertellen de instrumenten hun eigen verhaal verder. Dat levert een soort gesprek op waarin de ene helft rustig doorpraat terwijl de andere even op adem komt. Ik loop de stukken hierna een voor een met je door, zodat je altijd weet waar je bent.Deel 1: De instrumenten schudden zich los
Het stuk staat in G-majeur en in een 9/8-maat, wat betekent dat je de tel steeds in drie groepjes van drie voelt. Daardoor wiegt de muziek vanaf de eerste tellen heen en weer, in een tempo dat je nooit opjaagt. De sfeer is meteen zonnig en vriendelijk, alsof ik de deur openzet en je zonder plichtplegingen binnenlaat. Hier hoor je vooral de instrumenten alleen, zodat je het wiegende patroon kunt leren kennen voordat de zangers zich erin mengen.Deel 2: Het koor schuift aan tafel
Dan komt het koor binnen en neemt de melodie over, in lange, rustige noten die het gewiegel eronder tegenspreken. Het tempo verandert niet, maar het gevoel wel: wat eerst speels was, wordt nu warm en plechtig. De trompet voegt er kleur aan toe, waardoor de woorden over vreugde ook echt als vreugde klinken. Let op dat de instrumenten niet stoppen met bewegen, want juist dat contrast tussen stilstaan en doorgaan maakt dit stuk zo bijzonder.Deel 3: De melodie krijgt gezelschap
In het middenstuk raken zang en instrumenten steeds meer met elkaar verweven, alsof ze elkaars zinnen afmaken. Het stuk begon in G-majeur, en dat voelt als een vaste woonplaats waar je steeds naar terugkeert. De afwisseling zit vooral in de kleur: de ene keer klinken de hobo's helder vooraan, dan weer trekken de violen de aandacht naar zich toe. Zo vertel ik zonder haast een verhaal over vertrouwen, waarin het onrustige en het rustige elkaar aanvullen in plaats van bestrijden.Deel 4: Afscheid zonder haast
Naar het einde toe wordt de muziek niet luider of dramatischer, maar juist steeds zekerder van zichzelf. De laatste regels van het koor klinken als iemand die na een lange dag thuiskomt en weet dat alles in orde is. Het wiegende patroon blijft tot het laatst doorlopen, zodat je als luisteraar nooit het gevoel krijgt dat er iets abrupt wordt afgebroken. Wat overblijft is een diepe tevredenheid, en dat is precies de vreugde waar de tekst al die tijd over zingt.Nu is het jouw beurt
Ik nodig je uit om Jesu, Joy of Man's Desiring nu zelf te beluisteren. Druk op play, leun achterover en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk onderweg misschien terug aan wat ik je verteld heb: de drie lagen, het wiegende ritme en het koor dat de melodie draagt. Ik hoop dat je de reis door dit stuk net zo mooi vindt als ik het vond om het te maken.---
Zo zijn we aan het einde van deze luistergids gekomen, en ik hoop dat je er met plezier naar hebt gekeken en geluisterd. Vond je het leuk om meer te leren over de luistergids van Jesu, Joy of Man's Desiring? Als je dit koraal nu opnieuw opzet, hoor je misschien meteen de golvende lijn onder de melodie, en weet je dat het eigenlijk het slot van een grotere cantate is. Dat is voor mij het mooie aan zo'n stuk: je hoeft het maar één keer anders te beluisteren, en het klinkt alsof er een nieuwe kamer in een bekend huis is opengegaan. Er valt nog genoeg meer te ontdekken aan Jesu, Joy of Man's Desiring. Je kunt bijvoorbeeld nagaan hoe de cantate waar het uit komt in 1716 in Weimar begon, voordat ik er in Leipzig een grotere cantate van maakte. Ook het verhaal van de pianobewerking uit 1926 en de weg die het stuk daarna naar de hitlijsten vond, is het waard om verder uit te zoeken. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te verkennen wat dit stuk te bieden heeft. Ik wens je er veel luisterplezier bij.