HALLELUJAH VAN HÄNDEL
DE LUISTERGIDS
Messiah, HWV 56: Hallelujah Chorus
Hallo, ik ben Händel, en ik ga je graag een luistergids meegeven bij het Hallelujah. Misschien ken je dit koor al van horen zeggen, maar ben je ook nieuwsgierig hoe het écht in elkaar zit? Ik loop de hele gids naast je mee, zodat je precies weet waar je op kunt letten en wanneer. Na afloop geef ik je nog een paar manieren om het Hallelujah verder te ontdekken, voor als je er meer van wilt horen.
---
Zo luister je mee
Ga eerst even rustig zitten en let op drie groepen: het koor, de strijkers en de trompetten met de pauken. De strijkers vormen de ondergrond, een beetje zoals een vloer waar de rest op kan dansen. Trompetten en pauken geven het geheel glans en donder, dus let op wanneer ze zwijgen en wanneer ze terugkomen. Het koor is de verteller, en wie alleen die stemmen volgt, hoort al bijna het hele verhaal.Waarom ik het zo noemde
Het woord Hallelujah is de kern van dit koor, en daarom heb ik het stuk ook zo genoemd. Het is een woord dat je na één keer horen nooit meer kwijtraakt, en ik zorg er graag voor dat het koor het vaak genoeg zingt. Onder aan het manuscript van Messiah schreef ik de letters SDG, Soli Deo Gloria, een korte opdracht waarmee ik het werk aan God opdroeg. Het verhaal gaat dat een bediende mij zou hebben horen zeggen dat ik de hele hemel voor me zag, maar of dat echt zo is, weet niemand zeker.Een koor dat de tekst volgt
Over de vorm kan ik kort zijn. Het Hallelujah is een koor binnen een oratorium, en dat koor volgt de tekst: elk nieuw stuk tekst krijgt zijn eigen kleur. Ik hoor vier stukken, en ik loop ze zo een voor een met je door. Onthoud alvast één regel: telkens als de woorden veranderen, verandert ook de manier waarop het koor ze zingt.Sectie 1: Het feest begint
Het eerste stuk is vrolijk en vastberaden, met een tempo waarin je makkelijk kunt meelopen zonder te hoeven rennen. Trompetten en pauken staan in D majeur, en dat geeft het koor meteen een stralend karakter. Sommige commentatoren horen in het thema een echo van het koraal Wachet auf of van een fugathema van Corelli, maar zeker weten doet niemand dat. Voor jou is vooral belangrijk dat de melodie zo kort en zo helder is dat je haar na één keer luisteren al kunt meeneuriën.Sectie 2: Één lijn, geen smoesjes
Na het feest wordt het even strak, want bij het unisono zingen alle stemmen dezelfde noten en klinkt het koor als één grote stem. Dat werkt als een adempauze midden in de jubel, omdat je na de drukte van het begin ineens hoort hoe helder één enkele lijn kan zijn. Daarna gaan de stemmen weer uit elkaar en wordt de klank opnieuw rijk en vol. Let op hoe die ene lijn de plechtigheid van de tekst onderstreept, want het gaat hier om een koning die over alles heerst.Sectie 3: Plechtig praten in koor
In het middenstuk neem ik wat gas terug: de stemmen bewegen vaker samen en de woorden worden duidelijk uitgesproken. De tekst komt van drie plekken uit het boek Openbaring, en je hoort dat de muziek mee verschuift met elk nieuw gedeelte. De sfeer is hier plechtig, als van een koor dat een belangrijk bericht voorleest dat iedereen moet horen. Het is het moment waarop je even op adem komt voordat het slot eraan komt.Sectie 4: Iedereen op de been
In het slot keren de trompetten terug bij de woorden over het eeuwige koningschap, en daarmee komt de glans van het begin weer in het stuk. Het verhaal gaat dat de koning bij deze klanken opstond en dat het publiek hem toen volgde, maar er is geen enkel bewijs dat George II ooit bij een uitvoering van Messiah was. De eerste vermelding van het staan tijdens dit koor stamt pas uit 1756, en bronnen verschillen over waar de gewoonte precies begon. Ik had het werk trouwens bedoeld voor Pasen, al klinkt het tegenwoordig vooral met Kerst.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf beleven: zet het Hallelujah aan en laat de muziek gewoon over je heen komen. Denk tijdens het luisteren af en toe terug aan wat ik je heb verteld over de strijkers, de trompetten en de vier stukken. Je hoeft niets te herkennen of te begrijpen, want de muziek doet zelf het meeste werk. Ik hoop dat je de reis door mijn Hallelujah net zo spannend vindt als ik het vond toen ik het schreef.---
Nu de laatste klanken van het Hallelujah zijn weggestorven, hoop ik dat je er met plezier naar hebt geluisterd. Vond je het leuk om met deze luistergids een kijkje in mijn koor te nemen? Het mooie aan een stuk dat zo vaak is gezongen, is dat je er nooit helemaal mee klaar bent. Elke keer dat je het opnieuw opzet, hoor je weer een stem, een trompetstoot of een pauk die je eerder was ontgaan. Er valt nog veel meer te ontdekken dan ik hier kwijt kon. Zo was mijn Messiah oorspronkelijk bedoeld voor Pasen en niet voor Kerst, al denken veel mensen daar tegenwoordig anders over. Ook het verhaal dat de koning bleef staan toen hij dit koor hoorde, wordt nog altijd verteld, al weet niemand zeker of het ooit zo gebeurd is. Wil je daar en in alles wat ik niet heb verteld verder in duiken, klik dan gerust op de links die je hieronder vindt. Ik gun je er een rustig uurtje voor, een goede koptelefoon en misschien een stoel waar je zo nodig even uit kunt opstaan.