HALLELUJAH VAN HÄNDEL
DE ACHTERGROND
Messiah, HWV 56: Hallelujah Chorus
Ik ben Händel, en ik ga je graag vertellen hoe het Hallelujah is ontstaan. Misschien ken je die machtige klanken allang, maar ben je ook nieuwsgierig naar het verhaal erachter? Ik loop er met je doorheen, stap voor stap, zodat je ziet hoe dit koor werd wat het nu is. En als ik alles heb verteld, geef ik je een paar manieren om het Hallelujah daarna zelf verder te verkennen.
---
Vierentwintig dagen aan één stuk
Eerst iets wat veel mensen niet weten: het Hallelujah is geen los liedje, het sluit het tweede deel af van mijn oratorium Messiah. Dat hele werk schreef ik tussen 22 augustus en 14 september 1741, in vierentwintig dagen. Het telt drie delen en drieënvijftig onderdelen, dus veel tijd om uit het raam te staren had ik niet. Toch klinkt het nergens gehaast, en dat vind ik zelf het mooiste eraan.De tekst kreeg ik cadeau
De woorden heb ik niet zelf bij elkaar gezocht, dat deed Charles Jennens. Hij leefde van 1700 tot 1774 en stelde het libretto samen uit teksten uit de Bijbel. Een libretto is gewoon het tekstboek bij zo'n groot muziekwerk, voor wie dat woord nog nooit is tegengekomen. Ik kreeg dus een stapel krachtige zinnen aangereikt en hoefde er alleen nog de muziek onder te zetten.Eerst de boot naar Dublin
Je denkt misschien dat dit stuk in Londen voor het eerst klonk, maar dat is niet zo. Ik was uitgenodigd om in Dublin een serie van zes muzikale avonden te geven, en daar kwam mijn nieuwe werk goed van pas. Londen kwam pas later aan de beurt, en dat liep daar heel wat minder soepel. Zo is het stuk dus begonnen aan een reis die het nooit meer is gestopt.Een zaal in Fishamble Street
De première was op 13 april 1742, in Neale's music hall in Fishamble Street in Dublin. Twee van de solisten die avond waren Christina Maria Avoglio en Susannah Cibber. Ik moet toegeven dat ik me bij het schrijven nooit had voorgesteld dat mensen er ruim twee eeuwen later nog over zouden praten. Maar die avond in Dublin kwam er in elk geval veel publiek op af.Jurken zonder hoepel
Er wilden zoveel mensen komen luisteren dat de zaal te klein dreigde te worden. Daarom werd aan de dames gevraagd om jurken zonder hoepel te dragen. Zo konden er meer mensen op een stoel, want een wijde hoepelrok neemt nu eenmaal een flinke plek in. Het is een klein detail, maar ik denk er graag aan als ik me die avond probeer voor te stellen.Muziek met een goed doel
Die eerste uitvoering was een benefietavond, dus de opbrengst ging naar mensen die het nodig hadden. Het geld was bedoeld voor gevangenen met schulden, voor Mercer's Hospital en voor de Charitable Infirmary. Ik vind het een mooie gedachte dat dit stuk begon als iets waar anderen direct iets aan hadden. Een groter compliment dan een goed gevulde zaal bestaat er voor mij nauwelijks.Pasen, niet Kerstmis
Nu komt iets wat veel mensen verbaast: ik bedoelde Messiah voor Pasen, niet voor Kerstmis. Toch is het in veel landen een kersttraditie geworden, en dat begon al vroeg. In Amerika werd het stuk voor het eerst uitgevoerd op eerste kerstdag 1818, door de Boston Handel and Haydn Society. Ik neem het niemand kwalijk, want een koor dat zo uitbundig klinkt past bij elke feestdag.Londen reageerde koeltjes
Op 23 maart 1743 klonk Messiah voor het eerst in Londen, in Covent Garden. De recensies waren daar koel, en vanuit de kerk kwam bezwaar tegen heilige teksten in een theater. Dat zou ik je niet vertellen als het hele verhaal niet zo goed afliep. Soms heeft een stuk gewoon wat tijd nodig voordat de mensen eraan toe zijn.Waarom iedereen opstaat
Het bekendste verhaal over het Hallelujah is dat het publiek gaat staan, omdat de koning ooit zou zijn opgestaan. Het verhaal gaat zo, maar er is geen enkel bewijs dat koning George II ooit bij Messiah was, laat staan dat hij overeind kwam. De eerste vermelding van het opstaan stamt uit 1756, en bronnen verschillen over de vraag waar het precies begon. Ik laat het dus liever bij een mooi verhaal dat ik niet kan bevestigen, want de zaal gaat er sowieso voor staan.Mijn laatste Messiah
Vanaf 1750 werd Messiah bijna elk jaar uitgevoerd in het Foundling Hospital in Londen. In 1759 woonde ik nog een uitvoering bij in Covent Garden, en dat was het laatste concert met mijn muziek dat ik bijwoonde voor ik overleed. Onder aan het handschrift van Messiah had ik de letters SDG gezet, voor Soli Deo Gloria, oftewel alleen aan God de eer. Dat is voor mij nog altijd de beste samenvatting van waar het Hallelujah over gaat.---
Zo, nu weet je hoe het Hallelujah is ontstaan, en misschien klinkt het de volgende keer net een beetje anders in je oren. Ik schreef het voor een werk dat in 1742 in Dublin voor het eerst klonk en dat eigenlijk voor Pasen bedoeld was, niet voor Kerstmis. Dat mensen het nu zo vaak met de winter verbinden, vind ik nog steeds een mooie omweg. Heb je met plezier gelezen hoe het Hallelujah is ontstaan? Er valt nog veel meer over het Hallelujah te ontdekken, bijvoorbeeld het verhaal dat de koning bij dit koor zou zijn gaan staan, al is daar nooit bewijs voor gevonden. Klik gerust op de links hieronder om er verder in te duiken. Luister daarna nog eens naar het koor, en sta op als je daar zin in hebt.