Per ongeluk bidden met Schuberts Ave Maria
De luistergids
Ellens Gesang III in B-flat major, D. 839, Op. 52 No. 6
Welkom bij de luistergids van mijn Ave Maria, ik ben Franz Schubert. U leert hier luisteren naar het samenspel van een vrouwenstem en een piano, en dat loont de moeite, want in dit lied is de ene net zo belangrijk als de andere. Onze stukken leren herkennen zodra ze klinken, dat oefent u hier met mijn collega-componisten en mij, dus probeer het gerust eens in de Trainer .
---
Twee muzikanten, één gesprek
Als u naar mijn Ave Maria luistert, hoeft u maar op twee dingen te letten: een vrouwenstem en een piano. De stem draagt de melodie en zingt het gebed, dus die kunt u volgen als een draad door het hele lied. De piano speelt allesbehalve een bijrol, want zij maakt de ruimte waarin die stem kan zingen, met een zachte begeleiding die rustig doorstroomt. Probeer het lied daarom eerst één keer te beluisteren met uw aandacht alleen bij de piano en daarna alleen bij de stem, ongeveer zoals u bij twee mensen die samen wandelen eerst naar de een en dan naar de ander kijkt.Hoe ik aan die titel kwam (of eigenlijk niet)
Eerlijk gezegd heb ik dit lied zelf nooit Ave Maria genoemd. Mijn eigen titel is Ellens Gesang III, oftewel het derde lied van Ellen. De Latijnse woorden zijn pas later onder mijn melodie gezet, misschien omdat Ellen in het gedicht zelf met 'Ave Maria' begint en die woorden als refrein terugkomen. Zo kreeg mijn melodie een naam die ik nooit heb bedacht, een beetje zoals een bijnaam die iemand op school krijgt en nooit meer kwijtraakt.Een lied dat geen sonate of rondo wil zijn
Wie een sonate of een rondo verwacht, moet ik teleurstellen, want dit is een lied en geen groot instrumentaal bouwwerk. Ik liet de vorm de tekst volgen, met drie delen die zachtjes in elkaar overlopen: een rustig begin, een ernstiger midden en een terugkeer naar de kalmte. B-flat majeur is daarbij de grondtoon waar het lied steeds naar terugkeert, zodat u altijd het gevoel houdt dat u ergens thuis bent. In de volgende paragrafen loop ik die drie delen een voor een met u door.Deel 1: Rustig beginnen, niemand rent weg
In het eerste deel zet de piano een gelijkmatige beweging neer waar de stem zich als vanzelf op kan leggen. De melodie is lang en vloeiend, zonder scherpe randen, en het tempo voelt aan als dat van iemand die niets hoeft in te halen. Ellen bidt hier tot Maria, en aan de zachte lijnen hoort u dat ze dat doet met een stille overgave. Alles staat stevig in B-flat majeur, en dat geeft dit begin een warme, open kleur.Deel 2: De wolken schuiven even voor de zon
Dan verandert de sfeer, want de melodie wordt ernstiger en de kleur van de muziek wordt donkerder. De stem klinkt dringender en de piano blijft er dicht bij, zodat u het gevoel krijgt dat het gebed meer gewicht krijgt. Dit is het moment waarop het lied van stille rust naar spanning schuift, zonder ooit hard te worden. Luister dus niet naar een plotselinge klap, maar naar de manier waarop de verandering binnensluipt voordat u er erg in hebt.Deel 3: Thuiskomen en een lange reis erna
In het laatste deel keert de vertrouwde melodie terug en daalt de spanning weer, zodat het lied in alle rust kan eindigen. Die terugkeer voelt als de deur van een huis dat u kent, en het lied sluit af zoals het begon, met zachte klanken. Dat kalme slot heeft veel anderen aangetrokken: Franz Liszt maakte er drie versies van voor solopiano. In de film Fantasia uit 1940 klinkt het lied zelfs na Night on Bald Mountain van Mussorgsky, en na al dat spookachtige gedreun is zo'n rustig gebed ongeveer het beste wat een luisteraar kan overkomen.Nu is het aan u
Dan wil ik u nu uitnodigen om mijn Ave Maria zelf te beleven. Druk op de afspeelknop en laat de muziek rustig over u heen komen. Denk tijdens het luisteren gerust terug aan wat we hebben besproken: de stem en de piano, de drie delen en de grondtoon waar het lied naar terugkeert. Ik hoop dat u de reis door dit lied net zo mooi vindt als ik het vond om het te schrijven.---
Zo, dat was mijn Ave Maria, een lied dat ik in 1825 schreef en dat nu op zoveel plekken te horen is. Heeft u genoten van deze luistergids, en klinkt het lied nu een beetje anders in uw oren dan eerst? Het mooie is dat een lied met zo weinig noten nog steeds nieuwe dingen laat horen, ook als u het al vaak gehoord heeft. Er valt dan ook nog genoeg te ontdekken. Franz Liszt bewerkte het bijvoorbeeld voor piano solo, in drie versies, en in de film Fantasia uit 1940 klinkt het weer op een heel andere manier. Dat zijn dingen die ik u graag zelf laat opzoeken, want luisteren naar een bewerking is een goede manier om mijn melodie beter te leren kennen. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te ontdekken wat mijn Ave Maria nog meer te vertellen heeft. Ik hoop dat u er nog vaak naar terugkeert, en dat u er elke keer iets nieuws in hoort.