Klapperende tanden bij Vivaldi's Violin Concerto No. 4 in F minor, RV 297, "Winter" (The Four Seasons)
III. Allegro
Violin Concerto No. 4 in F minor, RV 297
Ik ben Antonio Vivaldi, en in dit laatste Allegro van mijn Winter vertel ik je wat er gebeurt. Je hoort hoe de solist voorzichtig over het ijs schuifelt, plotseling uitglijdt, en hoe het orkest de koude noordenwind telkens met een felle uitbarsting onderbreekt. Hier op de site leren mijn collega-componisten en ik je onze stukken herkennen zodra ze klinken, dus probeer het maar eens met de Trainer .
---
Zo luister je zonder uit te glijden
Ik zou dit laatste deel beluisteren als een wandeling over een bevroren vijver: jij kijkt toe, en het orkest en de solist proberen er allebei heelhuids overheen te komen. Het strijkorkest speelt samen als één groep en de solovioolpartij komt daar los bovenuit, en dat wisselspel is het enige dat je in de gaten hoeft te houden. Let vooral op de momenten waarop het hele orkest ineens krachtig invalt, want daarmee onderbreekt het de solist telkens opnieuw. Verder hoef je niets te doen, want de rest van het verhaal vertelt de muziek zelf.Waarom dit deel Allegro heet
Ik schreef gewoon Allegro boven dit deel, een aanduiding voor een vlot tempo, omdat ik na het rustige Largo weer vaart wilde maken. De muziek keert bovendien terug naar f-klein, de toonsoort van het begin, en dat voelt als thuiskomen in de kou. Het sonnet bij dit concert beschrijft hoe iemand voorzichtig over het ijs loopt, uitglijdt en valt, en hoe er koude winden door het huis waaien terwijl alle deuren op slot zitten. Het sonnet eindigt met de gedachte dat de winter ook zijn eigen genoegens brengt, en daarom klinkt dit deel eerder speels dan somber.Een vorm met losse veters
De vorm uitkiezen was een avontuur op zich, en ik koos uiteindelijk voor een ritornellovorm, waarin een terugkerend thema van het orkest afwisselt met stukken voor de solist. Ik ga er wel vrij mee om, dus verwacht geen strak schema waarop je de maten kunt meetellen. De terugkerende orkestdelen lopen langs f-klein, c-klein en Es-groot, en helemaal aan het eind brengt een lange tutti ons weer terug in f-klein. Ik loop ze nu een voor een met je door, zodat je precies weet waar je op het ijs staat.Onderdeel 1: Eerst de schoenen testen
Het deel begint met de solisten in f-klein, en je hoort meteen hoe voorzichtig de eerste stappen op het ijs zijn. Alles gaat langzaam en bedachtzaam, alsof elke voet eerst even moet voelen of het ijs houdt. Dan volgen plotselinge uitglijders, kleine schokken in de muziek die je laten merken dat het evenwicht echt in gevaar is. De stemming is gespannen maar niet bang, een beetje zoals iemand die weet dat hij kan vallen en toch doorloopt.Onderdeel 2: De noordenwind klopt aan
Daarna laat ik de solist de koude noordenwinden schilderen, met een lijn die heen en weer waait en nergens rust vindt. Het orkest luistert daar niet lang naar, want het valt er steeds weer tussen en onderbreekt de wind. In deze fase trekt de muziek langs c-klein, een toonsoort die een stap verder van huis ligt en daardoor net wat kouder aanvoelt. Je hoort zo twee krachten tegenover elkaar, de ongrijpbare wind en het orkest dat er stevig tegenin gaat.Onderdeel 3: Een orkest zonder fundament
In het derde terugkerende orkestdeel schuif ik naar Es-groot, en daar gebeurt iets bijzonders, want de cello's, de contrabas en het continuo zwijgen. Daardoor mist de muziek haar zware ondergrond en klinkt ze lichter en ijler, als een vloer die plotseling een stuk gladder is geworden. Luister maar eens naar dat gemis aan diepte, want je voelt bijna dat de grond onder het orkest wegglijdt. Het is een kort moment van onzekerheid, midden in een deel dat verder zo vastberaden vooruit stormt.Onderdeel 4: Toch weer thuis in f-klein
Het slot is een lange tutti waarin het hele orkest meespeelt en we terugkeren naar f-klein. Het tempo blijft vlot, maar het gevoel verandert: na al het slippen en waaien staat de muziek weer stevig op beide benen. Zoals het sonnet zegt, heeft de winter ook zijn genoegens, en je hoort dat in de energie waarmee het stuk de eindstreep haalt. Het sluit niet met een zucht af maar met een vastberaden stap, alsof iemand de kou in zijn gezicht kijkt en lacht.Nu is het jouw beurt op het ijs
Nu mag je het zelf gaan beleven, dus zet de muziek maar aan en laat je erdoor meevoeren. Misschien denk je tijdens het luisteren nog even terug aan wat we hebben besproken, zoals de voorzichtige stappen, de wind en het orkest dat zijn fundament kwijtraakt. Je hoeft niets te herkennen om ervan te genieten, want de muziek vertelt zijn verhaal ook zonder uitleg. Ik hoop dat je deze reis door mijn Allegro net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem bedacht.---
Ik hoop dat je net zo van deze luistergids over het derde deel, het Allegro uit Violin Concerto No. 4 in F minor, RV 297, "Winter" (The Four Seasons), hebt genoten als ik van het schrijven ervan. Heb je het leuk gevonden om te ontdekken hoe ik de voorzichtige stappen op het ijs en de plotselinge uitglijders in muziek heb gezet? Als je dit deel nu opnieuw luistert, hoor je misschien meteen hoe de koude wind door het orkest waait en hoe de winter toch zijn eigen genoegens houdt. Er valt in dit concert nog veel meer te ontdekken, want ook het verhaal erachter en de andere delen hebben hun eigen kleuren. Klik gerust op de links hieronder om verder te verkennen wat Violin Concerto No. 4 in F minor, RV 297, "Winter" (The Four Seasons) nog meer te bieden heeft. Neem er de tijd voor, want een winter is mooier als je er rustig doorheen wandelt.