Klarinetgil schopt jazzfeestje los met Gershwins Rhapsody in Blue
De backstory
Rhapsody in Blue
Yo yo, ik ben Gershwin, mattie, en dit is de backstory van Rhapsody in Blue, dus pak een stoel en kom lekker bij me hangen, fam! Check, jonguh: ik had maar vijf weken tot de première, wollah, en Whiteman bleef zo lang zeuren tot ik ja zei, dus dit verhaal is pure kanjer-materiaal, tintin! Pak je kans, gozer: mijn collega-componisten en ik leren je hier ook onze stukken herkennen zodra ze door je speakers knallen, dus probeer die Trainer even , ouwe!
---
Whiteman komt met een gekke bestelling
Oké mattie, check: bandleider Paul Whiteman komt bij mij aanzetten met een plan voor een jazzconcert, wollah, helemaal los! Dat ding heet 'An Experiment in Modern Music', jonguh, dus je hoort het al: geen saaie zondagmiddag met thee en een koekje! Hij wil van mij een stuk dat klinkt als een concerto, maar dan met jazz erin, tintin, pianostuk met beest-energie! Ik meteen van: ouwe, wat een bestelling, dit is geen pizza die je even belt, breezy!Ik zeg nee, want mijn agenda staat in de fik
Eerst zeg ik gewoon nee, fam, want geen tijd, wollah! Ik zit midden in de repetities voor de Broadway-show Sweet Little Devil, jonguh, mijn kop zo vol als een metro op vrijdagavond! Nog een heel nieuw stuk erbij? Mattie, ik ben geen kopieerapparaat, dat gaat niet lekker! Dus ik zeg: laat maar zitten, ouwe, ik ben dicht!De krant plakt een leugen op mijn voorhoofd
Maar dan komt de New-York Tribune op 4 januari 1924 met een bericht, tintin, en zij schrijven dat ik al bezig ben met een jazzconcerto! Complete onzin, gozer, want ik heb nog geen noot op papier voor dat ding, wollah! Kranten, hè, gooien maar wat in de wereld en jij staat daar als een kip zonder kop, jonguh! Nu weet iedereen dat ik eraan werk, dus ik zit lekker in de knoei, breezy, en nee zeggen wordt moeilijk, mattie!Whiteman speelt het spel met een rivaal erbij
Whiteman is niet gek, beest, die pakt zijn kans en zegt dat concurrent Vincent Lopez het idee anders gaat jatten! Ik denk: ouwe, ga ik die Lopez laten winnen? Echt niet, wollah! Dus ik zeg ja, mattie, tegen alle plannen in, lekker bezig! Zo zie je maar: een beetje jaloezie en de gozer die eerst nee zegt, staat ineens met een pen in zijn hand, tintin!Een trein naar Boston en ineens klaar in mijn kop
Later vertel ik dat de opbouw van het stuk in mijn hoofd viel in een trein naar Boston, jonguh, tuf-tuf-tuf! Bij aankomst had ik een helder plan voor het hele stuk, wollah, de route zat al in mijn kop, breezy! Biograaf Isaac Goldberg schrijft dat verhaal in 1931 op, mattie, en hij heeft het van mij! Maar niemand heeft die treinstory ooit bevestigd, dus zo gaat het verhaal, beest, lekker mysterieus, check!Van American Rhapsody naar iets met veel meer blues
Mijn werktitel is eerst American Rhapsody, ouwe, klinkt als een boek over een tractor, wollah! Dan gaat Ira Gershwin naar een expositie met schilderijen van Whistler, jonguh, en hij heeft meteen een idee! Hij stelt voor: noem het Rhapsody in Blue, mattie, en ik zeg direct ja, kanjer! Die naam blijft hangen als kauwgom onder een schoen, tintin, nooit meer weg!Vijf weken en een maat met een gouden pen
Ik heb ongeveer vijf weken tot de première, mattie, krap als een skinny jeans, wollah! Dus ik geef de partituur stukje voor stukje door aan Ferde Grofé, jonguh, en die gozer orkestreert alles! Op 4 februari 1924 is hij klaar, check, al noemt Goldberg tien dagen, beest, maar niemand die het zeker weet! Dus nee, ik heb het niet zelf georkestreerd, tintin, die eer is voor Grofé, ouwe held!Avond van de waarheid: 26 nummers en ik bijna als laatste
Het concert van 12 februari 1924 heeft 26 nummers, jonguh, programma zo lang als de rij voor de kebabzaak, wollah! Mijn stuk staat op plek één na laatst, tintin, vlak voor de Pomp and Circumstance March No. 1 van Elgar, check! Whiteman zwaait met zijn Palais Royal Orchestra, ouwe, en de zaal gaat los, mattie, applaus als een beest! Toch verliest Whiteman geld op die avond, breezy, hij staat te juichen terwijl zijn portemonnee huilt, fam!Critici gaan los als kippen in een kraampje
De critici zijn compleet verdeeld, fam, de één verliefd, de ander scherp als een mes, wollah! Olin Downes prijst hoe origineel het is, jonguh, voelt als een knuffel van de baas, tintin! Lawrence Gilman noemt het afgeleid en muf, mattie, au, dat is een dreun, beest! Later vindt Leonard Bernstein het wel mooi, ouwe, maar zegt hij dat je stukken kunt schuiven of schrappen zonder schade, wollah, pittige kritiek van een kanjer!Van hitplaat tot vliegtuigreclame
Het stuk wordt het themalied van Whiteman, beest, en de opname uit 1927 gaat ruim een miljoen keer over de toonbank, wollah! Op 12 juni 1924 komt het al uit bij Harms, Inc., check, dus de buurman kan het thuis op zijn piano slopen, jonguh! Later duikt het op in Manhattan van Woody Allen uit 1979 en in Fantasia 2000 van Disney, tintin, en United Airlines gebruikt het vanaf 1987 in reclames, mattie! Een stuk dat in vijf weken in elkaar knalt en nu zelfs je vliegtickets verkoopt, ouwe, lekker bezig, breezy!---
Yo yo yo, mattie, da's em dan, het hele verhaal van Rhapsody in Blue, wollah, van die gekke bestelling tot die klarinet die over de vloer glijdt! Zeg eens eerlijk, jonguh: was dit lekker bezig voor jou of was het tintin, nul energie, saai als een lege bus? Nou, ik ga je niks wijsmaken, fam: er zit nog zóveel meer in dit beest van een stuk, breezy! Denk maar aan hoe die rapsodie in 1924 de zaal in Aeolian Hall omgooide, en hoe ouwe criticus en jonge gozer er compleet anders over dachten, check! Of die toverklanken waar ik zelf nog steeds van omval, geen grap, ik ben er nog niet klaar mee, wollah! Dus klik maar lekker door op de links hieronder, mattie, en duik er helemaal in, want er valt nog een hele berg te ontdekken, jonguh! Tot de volgende noot, kanjer, en hou die oren wijd open, tintin!