Dutters schrikken zich lens bij Haydns Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise"
De backstory
Symphony No. 94 in G major, Hob. I:94
Ewa jonguh, ik ben Haydn en dit is het achterverhaal van Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise", schuif lekker aan! Check hoe ik, 58 en nog een vuurspuwende ouwe, met Salomon het Kanaal over scheur en met dit ding Londen plat speel, dus pak die tijd, bam! Fissa, klik op die Trainer hier en laat zien dat jij onze stukken kan herkennen, want m'n collega-componisten en ik leren je dat hier, loesoe!
---
Pa Esterházy dood, ik bijna op straat
Ewa jonguh, prins Nikolaus Esterházy gaat in 1790 dood en ik denk meteen: sjezus, mijn baantje is nu ook lekker kapot! Zijn zoon Anton knikkert bijna alle hofmuzikanten eruit, kale poen voor niemand, harde klap, bro! Maar mij houdt-ie aan, met minder loon, nofi, en ik mag gewoon reizen, fissa! Dus ik sta daar met vrijheid in m'n zak, geen baas die zeurt, echt loesoe, wallah!Salomon is mijn Kanaal-taxi
Yallah, impresario Johann Peter Salomon pakt mij mee naar Londen, gewoon m'n eigen privétaxi, lekker bezig! Op 15 december 1790 gaan we weg uit Wenen, geen tijd voor zeuren, direct gassen, mattie! Op nieuwjaarsdag 1791 steek ik het Kanaal over, met 58 jaar op de teller, ouwe knar maar nog zo fris als een pasgeboren kikker, tintin! Daarom heten die Londense stukken soms de Salomon-symfonieën, dus die gozer staat met z'n naam op m'n merch, check!Twaalf Londense bangers en één in de wachtkamer
Die twaalf Londense symfonieën, nummer 93 tot en met 104, zijn mijn Engelse mixtape, no cap, allemaal dope! Nummer 94 in G majeur schrijf ik in 1791, maar waar precies? Wenen of Londen, daar kibbelen de boekenwurmen nog over, pree 't zelf maar uit, jonguh! Nummer 93 en 94 liggen al klaar voor de concerten van dat jaar, maar alleen 95 en 96 mogen het podium op, gadver, mijn 94 moet chillen op de bank! Dus mijn Surprise zit te wachten tot 1792, echt bizar, als een beest in z'n kooi die naar buiten wil!Première: zaal gaat helemaal los
Op 23 maart 1792 is 't dan eindelijk fissa in de Hanover Square Rooms in Londen, sahbi, wat een avond! Ik zit zelf achter de fortepiano en leid de boel aan, de baas van de tent, ewa! Het is Salomons concert, mattie, en mijn symfonie slaat in als een bom, hét sensatiehit van het seizoen, wollah! Mijn naam in alle monden, heel Londen van slag, pure chaos in de beste zin, tintin!Pleyel, jij krijgt 'm niet
Waarom zo'n kanjer van een verrassing? Het verhaal gaat dat ik wou verrassen met iets nieuws, ja toch, geen saaie sletjes-symfonie! Ik wou een briljant debuut maken, broer, geen half gas, vol op de bal, yo! Want m'n ex-leerling Pleyel mocht mij niet voorbijsteken, liever at ik m'n eigen pruik op, haha! Dus ik denk: wacht maar, leerlingske, ik pak jou met één akkoord, de meester blijft de meester, zeker weten, ouwe!Nee hoor, niemand lag te pitten
En dan die fabel dat ik dat akkoord schreef om slapende luisteraars wakker te knallen, wollah, onzin, bruh! Ik heb dat zelf ontkend: mooi verhaal, zei ik, maar niet helemaal waar, dus stop met dat sprookje, echt! Die bijnaam Surprise komt ook niet van mij, mattie, wie 'm bedacht heeft weet niemand, pff, geen idee, no stress! De Duitsers zeggen 'mit dem Paukenschlag', een pauk-klap dus, en dat klinkt zo hard dat je kat een week onder de bank gaat wonen, jonguh!Vier gangen, geen één saai
Zo'n symfonie knip je in delen, movements heten die, en denk maar aan een serie met vier afleveringen: elk z'n eigen smaak, maar je blijft op de bank plakken, check, ouwe! Aflevering één, de Adagio cantabile – Vivace assai, begint slow en zingend en geeft dan gas, lekker opwarmen voor de grote race, jonguh! Aflevering twee is de Andante, rustig wandelen, ayo, daar zit de knal, en dan de Menuetto: Allegro molto, de snelste en vurigste menuet uit al mijn symfonieën met een boerse oempa eronder, laf toch! Aflevering vier is de Finale, en daar roffelt de pauk de muziek ineens naar Es, tweede verrassing, bam, ik blijf je bedonderen, schatje!Eén klap op maat zestien
Het Andante-thema heeft twee stukjes van acht maten, elk herhaald, simpel als een kinderrijmpje, zero stress, no cap! De eerste herhaling doe ik pianissimo, zacht als een muis op sokken, en dan, maat 16, BAM, een fortissimo akkoord in G majeur, gadver, die klap, yo! Dan volgen vier variaties: de eerste violen gaan los met snelle sierkriebels, dan een stormachtig stuk in C mineur, en dan solo's voor hobo en fluit, dope man! De laatste variatie is een forte herhaling in triolen en dan nog een coda erachteraan, ik laat je nog niet los, bruh!De Londense kranten gaan stuk
De recensenten in Londen gingen helemaal door het lint, wollah, harde reacties, geen slap gelul! De Oracle vergeleek de verrassing met een herderinnetje dat opschrikt van een geweerschot, arm schaapswachtertje, tintin, zo'n schrik! De Morning Herald prees het simpele thema dat 'extended to vast complication' werd, dus piepklein begin en enorm gedoe erna, pindakaas die eindigt als vijfsterrenmenu, ouwe! Ik laat gewoon een simpel deuntje het werk doen en zij zijn al kapot van de hype, lekker bezig, jonguh!Dat deuntje blijft rondhangen
In 1801 hergebruik ik dat Andante-thema in een aria in The Seasons, waar een ploeger 't staat te fluiten, vrolijk door de akker, mattie, dikke recycling! Charles Ives maakt in 1909 een parodie op die Andante, die gozer draait m'n deuntje door de gekkenmolen, wild, bro! Donald Swann doet 't voor het Hoffnung Music Festival met extra verrassingen, dus niet één klap maar meerdere, de deluxe edition, sjonge! Onthoud dus: één akkoord en ik hang nog steeds op elke speellijst, ewa, ouwe maestro blijft gewoon breezy!---