ANTONÍN DVOŘÁK

Een slagerszoon met een muzikale bijverdienste

Ik ben geboren op 8 september 1841 in Nelahozeves, een dorp in Bohemen, als zoon van een slager die ook herbergier was. Mijn vader František speelde bovendien citer, en dat was geen hobby maar echt een bijverdienste, dus muziek hoorde bij ons thuis zoals worst bij de slager. In het najaar van 1857 trok ik naar Praag om op de orgelschool te studeren, en in juli 1859 had ik mijn diploma op zak. Of ik toen al wist dat ik componist wilde worden, weet ik eerlijk gezegd niet meer, maar ik wist wel dat ik nooit meer zonder muziek wilde.

Een beurs en een kritische vriend

Het keerpunt kwam in 1875, toen ik een staatsbeurs won. Daardoor kwam mijn muziek onder ogen van Johannes Brahms, en die was zo vriendelijk om me aan te bevelen bij zijn uitgever Fritz Simrock. Drie jaar later, in 1878, schreef ik mijn Slavische dansen, vurige en zwierige stukken die ook ver buiten Bohemen gretig werden gespeeld. Ineens kende men mijn naam op plekken waar ik nog nooit een voet had gezet, wat een vreemd en fijn gevoel was.

Altviool in de orkestbak

Praag was mijn stad, en daar heb ik mijn brood eerst op een heel praktische manier verdiend. Vanaf ongeveer 1862 speelde ik zo'n negen jaar altviool in de orkesten van Praagse theaters, ergens middenin het orkest waar je de muziek van binnenuit leert kennen. Op 17 november 1873 trouwde ik met Anna Čermáková, en samen kregen we negen kinderen, van wie er helaas verschillende heel jong stierven. Later keerde ik ook als docent naar Praag terug: in 1891 werd ik professor aan het conservatorium, en dat voelde als thuiskomen.

Een symfonie met heimwee in de koffer

Mijn bekendste werk is de Symphony No 9, de symfonie 'Uit de Nieuwe Wereld', en die schreef ik in Amerika, waar ik twee en een half jaar directeur was van het National Conservatory of Music in New York. Op 16 december 1893 klonk ze voor het eerst in Carnegie Hall, gespeeld door de New York Philharmonic onder leiding van Anton Seidl. Veel mensen denken dat ik oude Amerikaanse liederen heb verwerkt, maar de melodieën heb ik zelf verzonnen, ook al klinken ze alsof ze er altijd al waren. Dat geldt zeker voor het trage deel met die weemoedige hoboklank: de tekst van 'Goin' Home' is pas in 1922 door mijn leerling William Arms Fisher eronder gezet.

Mijn zwak voor locomotieven

Ik had een bijzondere eigenschap: ik was mijn leven lang dol op treinen. Het ging me niet om het reizen alleen, maar om de machines zelf, en ik kon ernaar kijken zoals anderen naar een schilderij kijken. Een componist die liever op het perron staat dan in de concertzaal, dat zal sommige mensen verbazen, maar zo ben ik nu eenmaal. Misschien hoor je in mijn muziek daarom die vaart en die vaste, stevige ritmes die je vooruit blijven duwen.

Terug naar huis

Na mijn jaren in Amerika ben ik teruggekeerd naar Praag, waar ik nog lang veel muziek schreef. Op 31 maart 1901 ging in Praag mijn opera Rusalka voor het eerst in première, een sprookje over een watergeest die graag mens wil worden. In november van dat jaar werd ik directeur van het conservatorium, en ik hield ervan om jonge musici op weg te helpen. Op 1 mei 1904 overleed ik, 62 jaar oud, in de stad die altijd mijn thuis was gebleven.

Wat er van mij overbleef

Ik hoop dat ik heb laten horen dat een componist uit een klein land een grote stem kan hebben. Mijn muziek heeft de liedjes en dansen van Bohemen de wereld in gebracht, zonder dat ze hun eigen karakter kwijtraakten. Dat ik later nog een leerling had die woorden schreef bij een van mijn melodieën, vind ik een mooi bewijs dat muziek zich vrij van maker en land kan verplaatsen. Zelfs nu vinden mensen die nooit van mij hebben gehoord toch iets van hun eigen verlangen terug in mijn thema's.

Mijn cadeau aan jou

Ik wil dat je naar mijn muziek luistert zoals je naar een goed verteld verhaal van een vriend luistert. Je hoeft niets te weten van noten of regels, want een melodie die je raakt, raakt je altijd. Misschien denk je tijdens de Symphony No 9 aan een plek waar je graag terug wilt zijn, en dan heb ik wat ik hoopte te bereiken. Neem er dus de tijd voor, zet je telefoon even weg, en laat de muziek gewoon zijn werk doen.