Robert Schumann
Componist

Tussen wetboeken en pianotoetsen

Ik werd in 1810 geboren in Zwickau als het jongste kind van een boekhandelaar en schrijver, dus ik groeide letterlijk op tussen de mooie verhalen. Mijn ouders vonden het verstandiger als ik rechten ging studeren, en daarom zat ik vanaf 1828 met mijn neus in de saaie wetboeken in Leipzig en Heidelberg. Die dikke juridische pillen konden alleen totaal niet opboksen tegen de roep van de piano, waar ik al sinds mijn jeugd het liefst elke vrije minuut achter zat. In 1830 gooide ik de wetboeken definitief aan de kant om in Leipzig bij mijn leraar Friedrich Wieck vol voor een leven als concertpianist te gaan.

Als één hand weigert, pakt de andere de pen

Mijn droom om als groot pianist de wereld te veroveren spatte in de vroege jaren dertig uiteen toen mijn rechterhand dienst weigerde, al weet niemand precies of dat nu kwam door een vreemd apparaatje om mijn vingers te trainen of door iets anders. Omdat ik niet meer zelf op het podium kon schitteren, besloot ik de muziek dan maar zelf op papier te zetten en erover te schrijven. Samen met vrienden richtte ik in 1834 het tijdschrift Neue Zeitschrift für Musik op, waarin ik tien jaar lang mijn ongezouten mening gaf over nieuwe muziek. Vanaf dat moment kende men mij niet alleen als scherpe criticus, maar ook als componist van eigenzinnige pianostukken zoals Carnaval en Kreisleriana.

De schoonvader, de bruiloft en de baton

Jarenlang was Leipzig mijn thuisbasis, en daar werd ik tot over mijn oren verliefd op Clara Wieck, de briljant pianospelende dochter van mijn eigen leraar. Haar vader vond mij maar een onzekere partij en lag zo dwars dat we er uiteindelijk een rechter bij moesten halen om in 1840 eindelijk te mogen trouwen, waarna we samen maar liefst acht kinderen kregen. Na een paar jaar in Dresden kregen we in 1850 een nieuw avontuur toen ik in Düsseldorf werd aangesteld als muzikaal directeur van de stad, mijn enige vaste baan als dirigent. Ik ben eerlijk gezegd nooit een geboren leider voor zo'n groot orkest geweest, want ik stond vaak zo diep in mijn eigen gedachten verzonken dat de muzikanten niet goed wisten wat ik van ze wilde.

Een jaar vol liederen en een droom aan de piano

Tot aan ons huwelijksjaar schreef ik alleen maar voor de piano, zoals de bundel Kinderszenen uit 1838, waar ook het bekende Träumerei bij hoort dat je hier op deze site kunt beluisteren. In Träumerei laat ik de melodie zachtjes omhoog zweven en weer neerdalen, als een gedachte die je net voor het slapengaan bijna te pakken hebt maar die toch weer wegglipt. Toen ik Clara eenmaal het jawoord had gegeven, barstte er in 1840 een ware liederenstorm in mij los en schreef ik achter elkaar bundels als Dichterliebe. Daarna durfde ik eindelijk groter uit te pakken met werken als mijn Piano Concerto in A minor en vier symfonieën, waaronder de Spring Symphony en de Rhenish Symphony.

Twee stemmen in één hoofd

Wie mijn stukken hoort of mijn artikelen leest, merkt al snel dat er twee heel verschillende kanten in mijn karakter zaten die ik zelfs een eigen naam gaf. Als ik mij vurig en onstuimig voelde, tekende ik mijn teksten en muziek met de naam Florestan, de man die het liefst bovenop de tafel stond te spreken. Op andere dagen nam de stille dromer Eusebius het roer over, en dan klonk mijn muziek ineens zo teer alsof je door een beslagen raam naar buiten kijkt. Tijdens concertreizen met Clara merkte ik trouwens vaak dat het publiek vooral voor haar beroemde pianospel kwam en dat ik er een beetje stilletjes naast stond als de man van de grote virtuoos.

Schaduwen aan de Rijn

Mijn hele volwassen leven werd ik al achtervolgd door zware angsten en sombere buien, en in mijn tijd in Düsseldorf begonnen die donkere wolken zich steeds vaker samen te pakken. Nadat mijn werk bij het orkest in 1853 stroef tot een einde kwam, raakte ik zelfs zo in de war dat ik stemmen en geluiden in mijn hoofd hoorde die maar niet wilden stoppen. Op een koude februaridag in 1854 wist ik van gekkigheid geen uitweg meer en sprong ik in de Rijn, waarna omstanders mij gelukkig nog op het droge wisten te trekken. Daarna liet ik mij uit eigen beweging opnemen in de kliniek van dokter Franz Richarz in Endenich bij Bonn, waar ik in de zomer van 1856 op zesenveertigjarige leeftijd mijn laatste adem uitblies, aan een ziekte waar artsen nog altijd over twijfelen.

Mijn muzikale erfenis in veilige handen

Terugkijkend ben ik er trots op dat ik in mijn tijdschrift op de bres ben gesprongen voor vernieuwers als Frédéric Chopin en de jonge Johannes Brahms, nog voordat het grote publiek hen goed kende. Het doet mij ook deugd dat mensen tegenwoordig begrijpen dat de muziek uit mijn laatste jaren echt niet alleen maar verward gerammel van een zieke geest was. Mijn allergrootste geluk was echter dat mijn lieve Clara na mijn dood mijn grootste pleitbezorger werd op alle concertpodia. Zij heeft mijn bladmuziek zorgvuldig uitgegeven en mijn stukken overal gespeeld, zodat mijn werk nog altijd een vaste plek heeft in het hart van de Duitse romantiek.

Een goed gesprek zonder woorden

Als je straks naar mijn muziek luistert, hoef je echt geen verstand te hebben van ingewikkelde muziektheorie of moeilijke termen. Ik heb mijn noten nooit geschreven om op te scheppen met snelle vingers, maar om precies dat gevoel te vangen waar gewone woorden net tekortschieten. Zie mijn muziek maar als een brief van een goede vriend die naast je bij het haardvuur komt zitten en zonder omwegen vertelt wat er in hem omgaat. Of je nu meegaat in een vurige bui of rustig wegdroomt bij een enkele melodie, ik hoop vooral dat je iets van jezelf in mijn klanken herkent.