Richard Wagner
Componist

Een achternaam om van te raken

Ik werd geboren op 22 mei 1813 in Leipzig, als negende en jongste kind van het gezin. Mijn vader overleed een half jaar later, en mijn moeder ging daarna samenwonen met de acteur Ludwig Geyer, waardoor ik tot mijn veertiende gewoon Wilhelm Richard Geyer heette. Of Geyer ook echt mijn vader was, weet niemand zeker, al denk ik zelf wel dat ik dat geloofde. Muziek leerde ik van Christian Gottlieb Müller en daarna van Theodor Weinlig, de Thomaskantor, die geen cent van me wilde hebben, en dat was voor een jongen als ik een buitengewoon prettige leraar.

Eerst zwerven, dan opeens succes

Mijn eerste baantjes waren die van koorleider in Würzburg, muziekdirecteur in Magdeburg en later muziekdirecteur van de opera in Riga. Ondertussen trouwde ik in 1836 met de actrice Minna Planer, een huwelijk dat een stuk stormachtiger werd dan mijn muziek. In Dresden brak ik door, toen mijn opera Rienzi in oktober 1842 voor het eerst op het toneel kwam. Der fliegende Holländer volgde daar al in januari 1843, en vanaf dat moment kon niemand me nog negeren.

Van hofdirigent tot vluchteling

In Dresden werd ik Koninklijk Saksisch Hofdirigent, en in 1845 klonk daar mijn Tannhäuser voor het eerst. Na de Meiopstand van 1849 moest ik de stad echter verlaten, en ik leefde jarenlang in ballingschap, vooral in Zürich. Mijn Lohengrin kon ik in augustus 1850 dus niet zelf in goede banen leiden, want Franz Liszt dirigeerde de eerste uitvoering in Weimar. In 1864 haalde koning Ludwig II mij naar München, en daar kreeg mijn werk eindelijk de ruimte waar ik zo lang van gedroomd had.

Paarden die door de lucht rijden

Het stuk waar de meeste mensen mij van kennen is Ride of the Valkyries, ook als ze nog nooit een opera hebben gezien. Je hoort een voortdenderend ritme en een orkest dat zo vol en dreigend klinkt dat je vanzelf rechterop gaat zitten. Dat stuk hoort bij mijn grote Ring-cyclus, waar ik jaren aan werkte en die uiteindelijk vier avonden beslaat. Daarnaast schreef ik Tristan und Isolde, in 1865 voor het eerst gespeeld in München, en Die Meistersinger von Nürnberg, dat in 1868 volgde.

Schulden, ruzie en andere hobby's

Geld was nooit mijn sterkste kant, en koning Ludwig II moest in München mijn schulden komen betalen. Toch moest ik in 1865 ook daar weg, want blijkbaar kon ik overal wel iemand tegen me krijgen. Met Minna ging het definitief mis in 1862, en in 1870 trouwde ik met Cosima, de dochter van Liszt en eerder de vrouw van dirigent Hans von Bülow. Je kunt dus zeggen dat mijn privéleven minstens zo dramatisch was als mijn opera's, alleen zonder de mooie muziek eronder.

Mijn eigen theater, met een gat in de kas

Eerst woonde ik in Tribschen, en in 1872 vestigde ik me in Bayreuth, waar ik eindelijk mijn eigen theater mocht bouwen. Het Festspielhaus ging open op 13 augustus 1876 met Das Rheingold, het begin van de eerste complete uitvoering van de Ring. Het festival sloot af met een tekort van ongeveer 150.000 mark, wat mijn vaste gewoonte om met schulden te leven mooi bevestigde. In 1882 liet ik in Bayreuth nog mijn laatste opera Parsifal horen, en op 13 februari 1883 overleed ik in Venetië aan een hartaanval, negenenzestig jaar oud.

Een erfenis met twee kanten

Ik ben begraven in de tuin van Villa Wahnfried in Bayreuth, en in 1977 werd de as van Cosima naast mij bijgezet. Het festival in Bayreuth bestaat nog altijd, zodat mensen mijn opera's kunnen horen in het theater dat ik daarvoor zelf bedacht. Mijn muziek heeft later veel componisten beïnvloed, en jij hoort er ook sporen van terug als je een filmmuziek hoort die langzaam opbouwt naar iets groots. Ik moet er wel eerlijk bij zeggen dat mijn essay Das Judenthum in der Musik, in 1850 onder een schuilnaam verschenen en in 1869 onder mijn eigen naam herdrukt, een donkere vlek op mijn nalatenschap is.

Wat ik jou wil meegeven

Ik wil dat je even de tijd neemt, want mijn muziek heeft het niet zo op haast. Laat je meevoeren door een melodie die maar blijft groeien tot je niet meer weet waar de tijd gebleven is. Je hoeft niets van opera te weten om te voelen dat een orkest je kippenvel kan bezorgen. Begin gerust met Ride of the Valkyries, en kijk dan zelf of je zin hebt om verder te luisteren.