APPASSIONATA VAN BEETHOVEN
'II. ANDANTE CON MOTO'
Piano Sonata No. 23 in F minor, Op. 57 ("Appassionata")
Ik ben Beethoven, en ik neem je graag mee in het tweede deel van mijn Appassionata, het Andante con moto. Na al die onrust uit het eerste deel komt hier een moment waarop de muziek even adem haalt en rustig om zich heen kijkt. Ben je benieuwd naar wat er in dit Andante con moto gebeurt, en waarom een thema dat zo eenvoudig klinkt toch zoveel te vertellen heeft? Ik ben er om je stap voor stap langs alle details van dit deel te leiden, zodat je het niet alleen hoort, maar ook echt gaat horen. En als we het Andante con moto samen hebben doorgenomen, laat ik je zien hoe je de rest van de Appassionata verder kunt ontdekken.
---
Luisteren zonder diploma
Voor dit deel heb je geen voorkennis nodig, alleen een paar rustige minuten en twee oren. Luister naar het thema aan het begin zoals je een gezicht probeert te onthouden, want dat gezicht komt telkens terug. Het thema krijgt steeds iets anders aan, zodat je het bijna altijd herkent maar nooit precies hetzelfde hoort. Hou ook het einde in de gaten, want daar wacht een akkoord dat je niet wilt missen.Waarom ik het zo noemde
Andante con moto betekent ongeveer: op wandeltempo, maar met beweging erin. Na een eerste deel vol onrust wilde ik geen trage zucht en ook geen race, maar een gang waarin je blijft doorlopen. Het woord 'con moto' is mijn manier om te zeggen dat stilstaan hier niet de bedoeling is, ook niet op de zachtste momenten. Het is een beetje een wandeling waarbij je bij geen enkel bankje mag gaan zitten.Een thema met variaties
Voor dit deel koos ik een thema met variaties. Dat betekent dat ik één eenvoudige melodie neem en er vier keer iets anders mee doe. Je krijgt dus eerst het thema, dan vier variaties, en daarna een korte, schokkende afsluiting. Ik loop ze hieronder één voor één met je langs, dus je hoeft nu nog niets te onthouden.Sectie 1: Het thema, of de rustige kennismaking
Het thema staat in Des-majeur en klinkt kalm, bijna als een koraal waar je zonder haast naar luistert. Het tempo is Andante con moto, dus er wordt stevig doorgelopen, maar niemand haast zich. Er gebeurt verder weinig spannends, en dat is precies de bedoeling. Ik laat je eerst vertrouwd raken met deze melodie, zodat je haar later in vermomming nog herkent.Sectie 2: De eerste variatie, of het thema trekt wat bewegelijkers aan
In de eerste variatie herken je het thema meteen, maar het wordt omspeeld met kleinere, levendigere noten. De sfeer blijft vriendelijk en het tempo voelt nog altijd als een wandeling. Je hoort hier hoe je dezelfde melodie een andere gang kunt geven zonder dat ze een ander mens wordt. Luister vooral naar de melodie die je al kent, want die schemert er telkens doorheen.Sectie 3: De tweede variatie, of de wandeling krijgt haast
In de tweede variatie wordt de muziek merkbaar drukker. De noten volgen elkaar sneller op, en de rust van het begin maakt plaats voor een gestage stroom. Het tempo blijft hetzelfde, maar het voelt alsof er meer gebeurt in elke seconde. Dat is het mooie van variaties: je kunt de spanning opvoeren zonder dat het thema ooit uit beeld verdwijnt.Sectie 4: De derde variatie, of de storm achter de gordijnen
In de derde variatie bereikt de beweging voor mijn gevoel haar hoogtepunt. De muziek krijgt hier iets rusteloos, dat doet denken aan de onrust uit het eerste deel. Je voelt dat het thema onder druk staat, maar het blijft doorgaan. Als je even je ogen sluit, hoor je hoe de eenvoudige melodie van daarnet nu bijna in beweging is gebracht.Sectie 5: De vierde variatie, of de terugkeer naar huis
In de vierde variatie komt de rust terug en klinkt het thema weer zoals in het begin. Het voelt als thuiskomen na een lange dag, al is niet alles meer precies zoals je het achterliet. De muziek wordt zachter en je krijgt het gevoel dat het verhaal bijna is verteld. Maar ik had besloten dat dit deel niet vredig mocht eindigen.Sectie 6: Het akkoord dat de deur openzet
Dan volgt het akkoord waar ik je voor waarschuwde: een zacht gespeeld, ontregelend akkoord dat een verminderd septiemakkoord heet. Het klinkt als een vraag waarop je het antwoord nog niet kent, en het lost nergens op. Direct daarna klinkt hetzelfde akkoord luid, en zonder pauze stort het slotdeel zich op je. Zo laat ik de rust uit dit deel in één klap omslaan in het onheil waar de sonate op uitkomt.Nu is het aan jou
Nu mag je het zelf beleven: zet de muziek aan en laat het tweede deel over je heen komen. Denk er tijdens het luisteren aan wat we hebben besproken, en probeer het thema in elke variatie terug te vinden. Let op het moment waarop de rust breekt, en vraag je af of je het zag aankomen. Ik hoop dat je er net zoveel plezier aan beleeft als ik toen ik het schreef.---
Heb je genoten van deze luistergids bij het Andante con moto uit de Appassionata? Ik hoop dat je dit rustige tweede deel nu met andere oren hoort, en dat je het thema na een paar keer luisteren als een oude bekende herkent. Het is bijzonder hoe iets zo eenvoudigs me ruimte kan geven om er vier keer iets nieuws mee te doen. Misschien merk je nu ook hoe stil het wordt vlak voordat het laatste deel losbarst. Toch is dit deel maar een klein stukje van het verhaal, want er valt nog veel meer te ontdekken aan de Appassionata. Je kunt bijvoorbeeld nog horen hoe het eerste deel begint met die diepe F, of hoe het slot van de sonate in een heel andere stemming eindigt dan je zou verwachten. Ook de geschiedenis achter het stuk is de moeite waard, zeker nu je weet dat de naam niet van mij komt. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over de Appassionata. Neem er de tijd voor, want deze sonate wordt bij elke nieuwe luisterbeurt een beetje rijker.