APPASSIONATA VAN BEETHOVEN
DE MOOISTE MOMENTEN
Piano Sonata No. 23 in F minor, Op. 57 ("Appassionata")
Ik ben Beethoven, en ik neem je graag mee naar de mooiste momenten uit mijn Appassionata. Eigenlijk heb ik dit stuk nooit zo genoemd: die naam is pas na mijn dood door een uitgever bedacht. Toch past hij verrassend goed bij een sonate die ik in f-mineur voor piano alleen schreef, en waar ik zo'n twee jaar aan heb gewerkt. Ben je benieuwd naar de mooiste momenten van de Appassionata? Dan ben ik er om je er stap voor stap doorheen te leiden, van de eerste donkere noot tot de laatste klanken. Luister gerust op je eigen tempo, want we hoeven nergens heen te rennen. En als we de mooiste momenten samen hebben beluisterd, geef ik je daarna een aantal manieren om de Appassionata nog verder te ontdekken.
---
Een diepe duik naar beneden
Ik begin het eerste deel, Allegro assai, op de allerlaagste F van mijn nieuwe Erard-piano, en dat is een toon waar je bijna de vloer van voelt trillen. Daarna kruipt er in octaven een zacht, onheilspellend thema omhoog, met een gebroken akkoord dat omlaag en weer omhoog gaat in een puntig ritme, alsof iemand op kousenvoeten door een donker huis sluipt en hoopt dat geen trede kraakt.
Het simpelste thema van de avond
Ik laat het tweede deel, Andante con moto, in Des-majeur beginnen met een thema dat zo eenvoudig is dat je het na één keer horen al kunt meefluiten, want het bestaat uit gewone akkoorden in zinnetjes van vier en twee maten. Er volgen vier variaties, en aan het eind schuift een zacht verminderd septiemakkoord de luisteraar zonder pauze het slotdeel in, als een deur die op een kier gaat terwijl je dacht dat je al thuis was.
Twaalf keer aanbellen
Ik open het laatste deel, Allegro ma non troppo, met een verminderd septiemakkoord op Bes dat ik maar liefst twaalf keer herhaal, alsof ik aanbel en niemand wil opendoen. Daarna jaagt de muziek bijna zonder adempauze voort, en omdat dit stuk niet in triomf maar in tragedie eindigt, kun je maar beter niet op een vrolijk slot rekenen.
---
Als ik terugdenk aan al deze momenten, blijft vooral die bijzondere mix hangen van ingehouden spanning en losbarstende kracht. Het slot brengt geen overwinning, alleen dalende gebroken akkoorden in f-mineur, en juist daardoor voelt de sonate voor mij zo eerlijk. Dat de bijnaam Appassionata er later bij is gekomen, vind ik achteraf bijna een mooi detail: ik heb die naam zelf nooit gebruikt, want een uitgever bedacht hem pas in 1838, ruim tien jaar nadat ik was overleden. Heb je genoten van deze wandeling langs de mooiste momenten van de Appassionata? Ik hoop dat je er nu met iets andere oren naar luistert, want er valt nog zoveel meer te ontdekken. Denk aan het verhaal achter het handschrift, de plek van deze sonate tussen mijn andere werken uit die periode en de manier waarop verschillende pianisten dezelfde noten heel anders laten klinken. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te zoeken naar alles wat de Appassionata nog te vertellen heeft. Neem er de tijd voor, zet de sonate nog een keer op en luister gewoon waar de muziek je mee naartoe neemt.