APPASSIONATA VAN BEETHOVEN
'III. ALLEGRO MA NON TROPPO - PRESTO'
Piano Sonata No. 23 in F minor, Op. 57 ("Appassionata")
Ik ben Beethoven, en in dit stuk neem ik je mee door het derde deel van mijn Appassionata, het Allegro ma non troppo - Presto. Als ik eraan terugdenk, voel ik nog altijd hoe dit slot de hele sonate in één ruk naar zich toe trekt. Ben je benieuwd naar de uitleg van dit derde deel, het Allegro ma non troppo - Presto? Ik ben er om je stap voor stap langs alle details van dit deel te leiden, zodat je hoort wat er onder de snelle noten gebeurt. Als ik je alles over het Allegro ma non troppo - Presto heb verteld, geef ik je daarna een aantal manieren om de Appassionata nog verder te ontdekken.
---
Luister naar de motor, niet alleen naar de melodie
Dit deel speel je op één piano, zonder orkest en zonder andere spelers, dus alles wat je hoort komt uit die twee handen. Luister vooral naar de stroom van snelle noten die bijna nooit stilvalt, want die houdt het hele deel aan het rollen. Je hoeft geen noot te kunnen lezen om te merken wanneer die stroom even hijgt en wanneer hij weer doorjakkert. Onthoud ook het ene akkoord waarmee ik begin, want dat komt je onderweg als herkenningspunt goed van pas.Een titel als een verkeersbord
Mijn titel is eigenlijk geen titel maar een waarschuwing aan de pianist: Allegro ma non troppo, dus snel, maar niet té snel. Ik schreef dat erbij omdat de noten zo'n vaart hebben dat een speler zich er te enthousiast op zou storten en onderweg de controle kwijtraakt. Aan het eind staat een ander woord, Presto, en dat betekent gewoon dat het nu echt zo snel mag als de vingers aankunnen. Die twee aanwijzingen vertellen samen al het verhaal: eerst gas geven met de rem erop, en op het eind de rem eraf.Een bouwtekening met een staartje
Voor dit deel koos ik de sonatevorm, dezelfde bouwtekening als in het eerste deel, maar nu in een bijna ononderbroken stroom van beweging. In zo'n vorm stel je eerst je muziek voor, dan haal je die uit elkaar, en dan laat je alles terugkeren. Daar hang ik nog een Presto aan als slot, en dat geeft vier stukken die ik hieronder een voor een met je doorloop. Onthoud dus alvast de volgorde: de opening, de ommezwaai, de thuiskomst en de slotsprint.Onderdeel 1: Twaalf keer aanbellen
Ik laat dit deel zonder adempauze op het vorige aansluiten, in f-mineur en in het tempo Allegro ma non troppo. Het begint met een onrustig, verminderd septiemakkoord op Bes, dat ik twaalf keer achter elkaar laat klinken. Het is alsof iemand twaalf keer aanbelt voordat hij een woord zegt, en daarna gaat de stroom van noten los. De sfeer is somber en jagend, en je krijgt nauwelijks tijd om op adem te komen.Onderdeel 2: De thema's gaan op reis
Na de opening neem ik de muziek die je net hebt gehoord en haal ik die uit elkaar. Stukjes van de thema's duiken op in andere kleuren en op onverwachte plekken, en de spanning loopt langzaam op. Het tempo blijft gelijk, maar het voelt alsof de grond onder de muziek steeds net iets anders klinkt. Als je hier de draad even kwijtraakt, is dat precies de bedoeling, want dit is het deel waarin de muziek zoekt.Onderdeel 3: Thuiskomen zonder rust
Dan keert de muziek terug naar het vertrouwde begin, en de thema's die je al kent komen opnieuw voorbij. Je zou verwachten dat het nu rustiger wordt, maar de stroom van snelle noten loopt gewoon door. Het is een thuiskomst waarin niemand zijn jas uittrekt, en dat past bij een sonate die niet goed afloopt. De spanning die ik eerder heb opgebouwd, blijft hier hangen, en dat maakt het deel zo onverbiddelijk.Onderdeel 4: De slotsprint zonder rem
Aan het eind schakel ik over op Presto, en de muziek wordt in één klap veel sneller. Deze coda bestaat uit twee fasen, die je kunt horen als twee aanlopen die allebei vol op het einde afstormen. Het slot is geen feest: de muziek dendert naar beneden in dalende arpeggio's in f-mineur. Zo eindigt de sonate in tragiek en niet in triomf, en ik vind dat een eerlijker slot dan een vrolijk einde zou zijn geweest.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt om dit deel te beluisteren, dus zet de muziek aan en neem er rustig de tijd voor. Laat je meevoeren door de stroom van noten en houd in je achterhoofd waar we het over hebben gehad. Luister naar die twaalf akkoorden aan het begin, naar het zoeken in het midden en naar de sprint aan het eind. Ik hoop dat je het net zo spannend vindt om te horen als ik het vond om te schrijven.---
Zo, daar sta je dan, aan het einde van dit slotdeel, en misschien voel je dat de laatste noten nog even natrillen. Het is een deel dat je niet loslaat, want het rolt door tot het bijna letterlijk geen adem meer heeft. Ik schreef het niet om je gerust te stellen, en juist daarom blijft het zo lang hangen nadat het is afgelopen. Hoe was het voor jou om samen met mij naar het Allegro ma non troppo - Presto uit de Appassionata te luisteren? Heb je er iets nieuws in ontdekt? Misschien hoorde je nu al dat ene akkoord aankomen, of merkte je op hoe het stuk op het eind in een veel sneller tempo losbarst. Er valt in de Appassionata nog veel meer te ontdekken dan wat ik hier kon vertellen. Denk aan de andere delen, aan de verhalen rond het ontstaan van het stuk en aan alles wat je pas hoort als je het een tweede of derde keer opzet. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over de Appassionata. Neem er de tijd voor, want deze sonate wordt mooier naarmate je haar beter leert kennen.