HUNGARIAN RHAPSODY NO 2 VAN LISZT
DE LUISTERGIDS
Hungarian Rhapsody No. 2 in C-sharp minor, S. 244 No. 2
Ik ben Liszt, en ik neem je graag mee in de luistergids van mijn Hungarian Rhapsody No 2. Misschien heb je dit stuk al vaker gehoord zonder precies te weten wat er allemaal in gebeurt. Ben je benieuwd naar de luistergids van de Hungarian Rhapsody No 2? Ik ben er om je er stap voor stap doorheen te leiden, zodat je tijdens het luisteren weet waar je op kunt letten. Het stuk begon als muziek voor één piano, en juist daarom valt er zoveel te ontdekken als je goed luistert. Als de luistergids achter de rug is, geef ik je nog een paar manieren om de Hungarian Rhapsody No 2 verder te verkennen.
---
Zo luister je zonder diploma
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten, want twee oren en een beetje nieuwsgierigheid zijn genoeg. Ik schreef dit stuk voor één instrument, de piano, dus je hoort geen orkest maar één pianist die met tien vingers het werk van een heel gezelschap doet. Let op wat de handen verdelen: de linkerhand zorgt voor de bodem en de maat, terwijl de rechterhand de melodie zingt en er versieringen omheen hangt. Er bestaan later ook orkestversies, onder andere van Franz Doppler en met mijn betrokkenheid, maar luister voor het eerst gewoon naar de piano, want daar is het stuk als eerste ontstaan.Waarom het zo heet
De titel Hungarian Rhapsody No 2 vertelt twee dingen: het stuk heeft een Hongaars karakter, en het is een rapsodie, een stuk dat vrij vertelt in plaats van een strak stramien te volgen. Het patroon van eerst langzaam en dan snel heb ik overgenomen uit de improvisaties van Roma-muzikanten. In een brief uit 1864 schreef ik dat mijn rol als rapsodist beperkt bleef tot het omvormen van de melodieën tot werken die zo dicht mogelijk bij hun ware wezen komen. Ik zie mezelf dus liever als iemand die een verhaal zorgvuldig doorvertelt dan als iemand die het van de grond af verzint.Twee grote delen
De vorm kiezen was snel gedaan, want ik wilde geen zwaar bouwwerk maken. Ik koos voor twee grote delen: eerst een langzaam, weemoedig deel en daarna een snel, voortjagend deel. Als je goed luistert, hoor je eigenlijk vier haltes onderweg: het langzame begin, een vrij moment voor de pianist, de snelle dans en de laatste sprint. Het is een beetje een wandeling die rustig begint en eindigt in een race naar de bus, en ik neem die haltes hierna een voor een met je door.Deel 1: Eerst even zuchten
Het eerste deel staat in cis-mineur en heeft de ernst van iemand die iets te vertellen heeft en daar de tijd voor neemt. Je hoort donkere, zware akkoorden in de lage noten, en erboven een melodie die klaagt, aarzelt en zich weer herstelt. Let vooral op de pauzes tussen de zinnen, want daarin laat ik de spanning opbouwen. De stemming is treurig maar trots, alsof het verdriet zijn hoofd rechtop houdt.Deel 2: Even het podium voor de pianist
Vlak voor het snelle deel laat de partituur ruimte voor een cadens ad libitum, wat zoveel betekent als naar believen van de pianist. Dat betekent dat geen twee uitvoeringen precies hetzelfde klinken, want elke pianist kiest zelf hoe lang en hoe stormachtig dit moment wordt. Vladimir Horowitz ging er in 1953 zelfs zo ver in dat hij er een grondige eigen bewerking van maakte. Luister hier hoe de pianist de spanning opspaart, want daarna gaat de deur naar het volgende deel open.Deel 3: De friska trapt de deur in
Met de friska verandert alles: de toonsoort wordt Fis-majeur, en na al dat mineur klinkt het alsof iemand de gordijnen openschuift. Het tempo ligt veel hoger, het ritme stuwt je vooruit en de melodieën springen heen en weer als dansers die elkaar uitdagen. Je hoort hier hoe de stemming omslaat van gepeins naar feest, zonder dat het stuk zijn Hongaarse karakter kwijtraakt. Als je je voet voelt meetikken, ben je precies waar ik je wilde hebben.Deel 4: De laatste ronde
In het slot loopt de spanning verder op, met snelle passages en grote sprongen die de pianist alles laten geven wat hij heeft. Zulke muziek staat bekend om haar moeilijkheid, en dat hoor je aan het zweet dat er bijna van het klavier druipt. Misschien herken je de melodie al uit de tekenfilm The Cat Concerto van Tom en Jerry uit 1947, die een Academy Award won, of uit Rhapsody Rabbit met Bugs Bunny uit 1946. Dat vind ik een prachtig compliment, want kennelijk is het stuk zo goed dat zelfs een kat en een muis er een concert van kunnen maken.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt om Hungarian Rhapsody No 2 zelf te beleven. Zet de muziek aan, leun achterover en laat het stuk rustig over je heen komen. Denk tijdens het luisteren eens terug aan wat ik je verteld heb, zodat je de haltes onderweg herkent. Ik hoop dat de reis door mijn Hungarian Rhapsody No 2 jou net zoveel plezier geeft als mij toen ik hem schreef.---
Ik hoop dat je het fijn vond om met deze luistergids meer over Hungarian Rhapsody No 2 te leren. Misschien hoor je het stuk nu met andere oren, en dat zou me zeker plezier doen. Ik schreef het voor de piano, maar het heeft sindsdien op veel andere manieren een tweede leven gekregen. Er valt namelijk nog veel meer te ontdekken aan Hungarian Rhapsody No 2. Denk aan de verschillende bewerkingen, aan de pianisten die er hun eigen draai aan gaven, en aan de tekenfilms waarin je de melodie ineens weer tegenkomt. Zo'n stuk wordt pas echt van jou als je het een paar keer hebt gehoord en er telkens iets nieuws in opmerkt. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Hungarian Rhapsody No 2. Neem er de tijd voor, en kies de uitvoering die jou het meest aanspreekt.