Een rinkelend klokje bij La campanella van Liszt
De luistergids

Een heel orkest in tien vingers

Als je naar La campanella luistert, hoor je maar één enkel instrument, namelijk de solo-piano. Toch zul je merken dat die ene vleugel soms klinkt alsof er een hele kamer vol muzikanten tegelijk aan het werk is. Ik laat de rechterhand namelijk hoog boven op het klavier een helder klokje spelen, terwijl de rest van de vingers daaronder de melodie en de begeleiding voor hun rekening neemt. Let tijdens het luisteren vooral op dat constante gerinkel bovenin, want dat houdt het hele stuk van begin tot eind bij elkaar.

Waar hangt de klepel?

De bijnaam La campanella is Italiaans voor 'het klokje', en die naam heb ik te danken aan de grote violist Niccolò Paganini. Hij gebruikte deze melodie in de rondo-finale van zijn Violin Concerto No. 2 in B minor, Op. 7, waarin hij telkens een echt handbelletje liet meetikken met zijn viool. Toen ik dat stuk bewerkte voor mijn Grandes études de Paganini, S. 141: No. 3 in G-sharp minor, besloot ik dat belletje gewoon met de hoogste pianotoetsen na te doen. Dat scheelt op het podium weer een extra muzikant die de hele avond alleen maar hoeft te wachten tot hij eindelijk eens aan zijn belletje mag schudden.

Steeds dezelfde jas, maar telkens anders geknoopt

Voor de opbouw van La campanella heb ik gekozen voor een reeks variaties op dat aanstekelijke rondo-thema van Paganini, afgesloten met een virtuoze coda. Dat betekent dat je steeds hetzelfde herkenbare wijsje terug hoort komen, maar dat ik het bij elke nieuwe ronde in een steeds uitdagender muzikaal jasje steek. We beginnen vrij rustig en overzichtelijk, maar gaandeweg komen er steeds meer technische hoogstandjes bij kijken voordat we naar de grote finale racen. Ik neem je hieronder stap voor stap mee door de verschillende delen, zodat je precies weet waar je oren op kunnen letten.

Deel 1: Spitsuur voor de rechterhand

We trappen af in gis-mineur in een wiegende zes-achtste maat, met het tempo-opschrift Allegretto dat zorgt voor een vlotte, dansende pas. Meteen na een korte aankondiging hoor je het thema heel pril en voorzichtig klinken, terwijl mijn rechterhand grote sprongen van wel twee octaven maakt om die hoge bel-noot telkens aan te tikken. De sfeer is hier nog speels en bijna fluisterzacht, alsof iemand op zijn tenen door een donkere kamer sluipt met een rinkelend sleutelbosje in zijn hand. Het klinkt bedrieglijk eenvoudig, maar ondertussen moet de pianist wel met lichtsnelheid heen en weer vliegen over de toetsen.

Deel 2: Dubbel zoveel gerinkel

In de volgende variaties schroef ik de spanning flink op door die hoge tonen razendsnel achter elkaar te laten herhalen. Daarna dwing ik de zwakste vingers van de hand, de ringvinger en de pink, om bovenin lange trillers te spelen terwijl de duim daaronder gewoon doorgaat met de melodie. Het rustige geklingel verandert daardoor in een onafgebroken, zilverachtig gerinkel dat haast doet denken aan een wekker die maar niet wil ophouden. Ondertussen zwelt het geluid langzaam aan en krijgt de muziek veel meer vaart en bravoure.

Deel 3: Vuurwerk bij de eindstreep

Aan het einde belanden we in de coda, het slotstuk waarin ik alle remmen losgooi en het tempo nog een flinke duw lijkt te krijgen. De sierlijke dans uit het begin maakt hier plaats voor brede akkoorden en razendsnelle loopjes die over het hele klavier denderen. De stemming slaat om van speels getinkel naar pure triomf, waarbij de piano tot in zijn diepste bassen laat horen wat hij allemaal in huis heeft. Met een paar laatste, krachtige klappen breng ik het stuk tot stilstand, precies op het moment dat de pianist zijn vingers waarschijnlijk wel even in een bak ijswater wil steken.

Tijd om zelf op de knop te drukken

Nu weet je precies hoe mijn muziek in elkaar zit en nodig ik je van harte uit om zelf naar La campanella te gaan luisteren. Druk straks lekker op de afspeelknop, leun achterover en laat die wervelwind van pianonoten gewoon over je heen komen. Houd tijdens het luisteren gerust in je achterhoofd wat ik je net over dat kleine belletje en die grote sprongen heb verteld. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze muzikale reis door mijn La campanella als ik had toen ik het stuk op papier zette!