EINE KLEINE NACHTMUSIK VAN MOZART
'I. ALLEGRO'
Serenade No. 13 in G major, K. 525 ("Eine kleine Nachtmusik")
Ik ben Mozart, en in dit stuk ga ik je vertellen over het eerste deel van Eine kleine Nachtmusik, het Allegro. Ben je benieuwd wat er in die opening allemaal te horen valt, en waarom ik er zo graag over vertel? Ik loop graag met je mee door de details van dit Allegro, zodat je het na afloop met andere oren hoort. Als ik je alles over dit eerste deel heb verteld, geef ik je nog een aantal manieren om Eine kleine Nachtmusik verder te verkennen.
---
Luisteren zonder diploma
Het fijne van dit deel is dat je er niets voor hoeft te weten, want je hoeft alleen je oren open te zetten en vijf stemmen te volgen. Ik schreef het voor twee violen, een altviool, een cello en een contrabas, en elk van hen heeft zijn eigen taak. Let eerst op de violen, want die zingen meestal de melodie, terwijl de altviool het midden opvult en de cello en de contrabas de vloer leggen waar de rest op danst. Tegenwoordig speelt vaak een heel strijkorkest het stuk, maar ik schreef het voor een klein groepje, dus de stemmen zijn goed uit elkaar te houden.Waarom er gewoon Allegro boven staat
Allegro is geen titel om mee te pronken, maar een aanwijzing voor de spelers dat ze het levendig en opgewekt moeten spelen. In mijn eigen catalogus noteerde ik het als eerste van vijf delen, en dat is het ook: de deur waar de avond doorheen naar binnen stapt. Het tweede deel, een menuet met trio, is helaas verloren gegaan, omdat het derde blad van mijn handschrift ontbreekt, en daardoor is het Allegro nu het eerste van vier delen die bewaard zijn gebleven. Ik schreef het in augustus 1787, in dezelfde tijd dat ik werkte aan het tweede akte van Don Giovanni, dus mijn hoofd zat in die weken vol muziek.Een avontuur met een plattegrond
Het kiezen van de vorm was een avontuur op zich, en ik koos voor de sonatevorm, die je kunt zien als een verhaal in drie hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk, de expositie, stel ik mijn melodieën voor, in het tweede, de doorwerking, ga ik ermee aan de slag, en in het derde, de reprise, komt alles weer thuis. Dat thuis is G-majeur, de toonsoort waarin het deel begint en ook weer eindigt. Ik loop de drie hoofdstukken hieronder één voor één met je langs, dus blijf gerust meeluisteren.Deel 1: De expositie, waar iedereen zich even voorstelt
Je herkent het begin meteen: alle strijkers samen in G-majeur, in een tempo dat levendig is zonder te jagen. Daarna wordt het zachter en vriendelijker, en het tweede thema klinkt in een andere toonsoort, zoals de sonatevorm dat vraagt. De stemming blijft de hele tijd opgewekt, dus er is geen moment waarop je achterover moet leunen om bij te komen. Als de expositie klaar is, heb je al mijn hoofdpersonen ontmoet, en dat is precies het moment waarop ik ze een beetje in de problemen ga brengen.Deel 2: De doorwerking, waar het even spannend wordt
Hier pak ik de melodieën die je net hebt leren kennen, draai ik ze om en laat ik ze door andere toonsoorten rondlopen. De stemming wordt wat ernstiger en onrustiger, want het vertrouwde G-majeur is nu even niet meer vanzelfsprekend. Luister hoe de instrumenten elkaar kleine flarden van de melodie toespelen, alsof ze een gesprek voeren waarin iedereen de zin van een ander afmaakt. Het tempo blijft hetzelfde, maar je weet niet meer precies waar ik naartoe wil, tot ik ineens de weg terug naar het begin vind.Deel 3: De reprise, of eindelijk weer thuis
Dan hoor je het begin weer terug, en dat voelt als het tegenkomen van een oude bekende op een station. Alle melodieën uit de expositie keren terug, maar nu blijf ik overal in G-majeur, ook bij het tweede thema dat eerst in een andere toonsoort klonk. Daardoor klinkt alles stabieler en voller, want de spanning uit het middenstuk is opgelost en de stemming is weer helder en tevreden. Zo eindigt het deel zoals het begon: levendig, in G-majeur, en zonder dat ik er veel omhaal voor nodig heb.Druk maar op play, de avond is van jou
Nu is het jouw beurt om het Allegro zelf te horen, dus ga er lekker voor zitten en druk op play. Laat de muziek maar over je heen komen, want zo hoort avondmuziek te werken. Misschien helpt het om af en toe terug te denken aan wat we samen hebben doorgenomen: de opening met alle strijkers, de omweg door andere toonsoorten en de terugkeer naar huis. Ik hoop dat je de reis door mijn Allegro net zo prettig vindt als ik het vond om het te maken.---
Zo, nu heb je het eerste deel van begin tot eind gehoord, van de fanfare tot de laatste noten. Heb je genoten van deze luistergids bij I. Allegro uit Eine kleine Nachtmusik? Ik hoop dat je de volgende keer dat je het hoort, merkt dat je het niet meer alleen als achtergrondmuziek hoort. Misschien herken je nu de plek waar de fanfare overgaat in iets vriendelijkers, of let je op hoe de strijkers elkaar de melodie aanreiken. Dat is precies waarom ik dit stuk graag deel: het vraagt niets van je, maar het beloont wie goed luistert. Dit eerste deel is bovendien maar een klein stukje van het geheel. Er valt nog veel meer te ontdekken in Eine kleine Nachtmusik. Denk aan de Romanze met zijn korte, ernstige onderbreking, aan het Menuetto met het Trio in D-majeur en aan het Rondo waarmee de serenade afsluit. Er is ook een verhaal over wat er ontbreekt, want ik schreef in augustus 1787 oorspronkelijk vijf delen op, en van het ene Menuetto en Trio is het blad met de muziek verdwenen. Ik zou zo graag weten wie dit stuk toen heeft gehoord, maar daar is niets over bekend, en soms moet een mooi verhaal gewoon een open einde houden. Wil je verder luisteren en lezen, klik dan op de links hieronder. Daar vind je de andere delen en nog veel meer om te ontdekken. Neem er gerust de tijd voor, want het is avondmuziek en niemand heeft haast.