LE NOZZE DI FIGARO VAN MOZART
'OVERTURE'
Le nozze di Figaro, K. 492, opera in four acts (1786)
Ik ben Mozart, en ik ga je vertellen over de ouverture van Le Nozze di Figaro. Ben je benieuwd naar wat er in deze openingsmuziek allemaal te horen valt? Ik ben er om je stap voor stap door de details van dit stuk te leiden, zodat je straks met andere oren luistert. Als we de ouverture samen hebben doorgenomen, laat ik je zien hoe je Le Nozze di Figaro daarna nog verder kunt ontdekken.
---
Zo luister je zonder voorkennis
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om deze ouverture te volgen, want je luistert eigenlijk naar een gesprek tussen de hoge en de lage klanken van het orkest. De hoge klanken lopen voorop met de melodie en lijken steeds net iets eerder bij de deur te zijn dan de rest. De lage klanken eronder houden het tempo vast en zorgen dat alles op zijn plek blijft, zoals de vloer onder een dansende menigte. Zodra je het hele orkest tegelijk hoort losbarsten, weet je dat er iets staat te gebeuren en dat niemand daar lang over wil nadenken.Waarom ik dit een ouverture noem
Ik noem het stuk een ouverture omdat het de opera opent, nog voordat er iemand op het toneel een woord zingt. De opera zelf duurt ongeveer drie uur, dus ik wilde het publiek eerst in de juiste stemming brengen. Het verhaal speelt zich af op één enkele dag op het kasteel van graaf Almaviva bij Sevilla, en die drukte hoor je al vanaf de eerste maten. Het stuk wordt tegenwoordig ook vaak los in concertzalen gespeeld, en dat vind ik prachtig, want het kan uitstekend zonder de rest van de avond.Een vorm met een gat erin
Het kiezen van de vorm was een avontuur op zich, en ik heb gekozen voor iets dat lijkt op een sonatevorm. Normaal stel je in zo'n vorm eerst je thema's voor, schud je ze daarna flink door elkaar en laat je ze aan het eind terugkeren. Dat middelste deel laat ik hier weg, waardoor de muziek van de voorstelling meteen doorgaat naar de terugkeer. Ik loop de drie stappen hierna een voor een met je langs: de voorstelling, de sprong en de terugkeer.Deel 1: Fluisteren met een vuurtje onder de stoel
Het stuk begint heel zacht en razendsnel, bijna alsof iemand in de kamer iets verbodens fluistert. Dan barst het hele orkest los, en die plotselinge omslag van stil naar luid is mijn manier om te laten horen dat er iets op til is. Daarna volgen de melodieën elkaar op als bedienden die in alle haast door een kasteel rennen. De stemming blijft vrolijk en gejaagd, zodat je de spelers van deze gekke dag al kunt voelen aankomen.Deel 2: De bocht zonder te remmen
Op dit punt zou normaal de uitwerking komen, maar die sla ik over. Voor jou als luisteraar voelt dat als een bocht waarin niemand zijn voet van het gas haalt. Dat past bij een dag waarop Figaro en Susanna willen trouwen en niemand ook maar even de tijd heeft om stil te staan. Het tempo blijft even jachtig, dus de sfeer verandert niet van kleur, maar je merkt wel dat het verhaal ineens flink vooruitschiet.Deel 3: Alles komt terug en niemand is moe
Nu keren de melodieën van het begin terug, en inmiddels herken je ze als bekende gezichten. Het klinkt alsof de bedienden er weer in slagen om steeds een stap voor te blijven op de graaf. Ik laat de muziek steeds voller en uitbundiger worden, tot het hele orkest als één groep naar het slot toe stormt. Het slot is stralend, en je houdt het gevoel over dat de dag eigenlijk nog moet beginnen.Nu is het aan jou
Nu mag je het zelf gaan beleven. Druk op play en laat de muziek gewoon over je heen komen. Denk onderweg misschien nog even terug aan wat we hebben besproken, want dan hoor je meer dan je denkt. Ik hoop dat je de reis door mijn ouverture net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Zo komen we aan het einde van deze luistergids, en ik hoop dat je het een fijne reis vond. Heb je genoten van het ontdekken van de ouverture uit Le Nozze di Figaro? Misschien hoor je het stuk nu anders dan toen je begon, met een oor voor het tempo dat nergens afremt en voor de manier waarop het orkest je meeneemt. Zo'n ouverture duurt maar een paar minuten, maar ze laat al proeven wat er daarna komt. Dat is voor mij het mooie ervan: je hoeft er niets over te weten, en toch voel je dat er iets staat te gebeuren. Er valt in Le Nozze di Figaro nog veel meer te ontdekken. Na de ouverture volgen vier akten vol verwarring, list en liefde, en ik heb daarin voor elk personage muziek geschreven die bij hem of haar past. Denk aan Figaro en Susanna, aan de gravin, en aan een jonge page die zelf niet weet wat hem overkomt. Aan het eind van de opera klinkt er een vergeving die ik met een warm gevoel heb opgeschreven. Wil je verder luisteren, lezen en ontdekken, klik dan gerust op de links hieronder. Daar vind je meer over Le Nozze di Figaro, en ik hoop dat je er net zoveel plezier aan beleeft als ik toen ik eraan werkte.