LE NOZZE DI FIGARO VAN MOZART
HET VERHAAL IN HET KORT

Eén dag, één kasteel, nul rust

Stel je een kasteel bij Sevilla voor, waar in één enkele dag een bruiloft, een oude schuldbekentenis, een verstopte jongen en een flink aantal halve waarheden elkaar op de gangen tegenkomen. Zo speelt Le Nozze di Figaro zich af, een opera in vier akten die ik in 1786 schreef op Italiaanse tekst van Lorenzo Da Ponte. Op 1 mei van dat jaar dirigeerde ik zelf de eerste uitvoering in het Burgtheater in Wenen, waar het publiek voor het eerst zag hoe bedienden hun adellijke meester te slim af zijn. Veel mensen vonden dat schokkend, maar ik hoop dat jij er vooral van geniet, want ik neem je mee van de eerste plagerij tot de laatste vergeving.

Vier mensen, één kasteel en geen rustige ochtend

Figaro: de bediende van de graaf en de bruidegom van dit verhaal, een snelle denker die elk probleem met een list wil oplossen, en hoewel hij zelfverzekerd en trots is, wordt hij verrassend onzeker zodra hij denkt dat Susanna hem bedriegt, wat hem tot een mens van vlees en bloed maakt.
Susanna: het scherpe, warme kamermeisje dat met Figaro wil trouwen en intussen de graaf van zich af moet houden, die haar achterna zit, en omdat ze slimmer is dan iedereen die haar onderschat, trekt ze samen met de gravin aan de touwtjes van het plan.
Graaf Almaviva: de heer van het kasteel, een man die macht heeft en dat laat merken, die Susanna achtervolgt, zich beroept op het oude recht van de heer, het droit du seigneur, en veel te laat merkt dat zijn eigen personeel hem steeds een stap voor is.
De gravin: de vrouw van de graaf, verdrietig omdat haar man elders zijn aandacht zoekt, maar allesbehalve zwak, want ze sluit zich aan bij Figaro en Susanna om de graaf een les over trouw te leren, en ze doet dat met een waardigheid die de hele opera warm houdt.

De anderen, die overal net te vroeg of te laat zijn

Cherubino: de jonge page die verliefd is op alle vrouwen, en vooral op de gravin, en die door de graaf wordt weggestuurd maar steeds opduikt waar hij niet hoort, en hij wordt gezongen door een mezzosopraan of sopraan, dus een vrouw speelt hier een jongen.
Marcellina: een vastberaden vrouw die samen met Bartolo een contract komt afdwingen dat Figaro ooit tekende toen hij geld leende, zodat ze de bruiloft bedreigt, en pas in de rechtszaak blijkt dat ze als moeder veel dichter bij Figaro staat dan iemand ooit dacht.
Bartolo: de bondgenoot van Marcellina, die met haar bij Figaro aanklopt om het contract af te dwingen, en die in de rechtszaak ontdekt dat hij samen met haar de vader is van de man die hij wilde dwingen, wat de ruzie omdraait in een familiereünie.
Barbarina: het meisje dat in de laatste akte de speld verliest die de graaf via haar liet bezorgen, waardoor Figaro's jaloezie wordt aangewakkerd, en zo toont ze dat in dit verhaal zelfs het kleinste voorwerp een nacht vol verwarring op gang kan brengen.

Akte 1: Een bruidsbed en een volle agenda

Een bed en een hoedje: Figaro meet de kamer op voor het bruidsbed terwijl Susanna haar bruidshoedje past, en zo vrolijk begint de opera, maar Susanna vreest de plannen die de graaf met haar heeft, waardoor de lichte toon meteen een rand van onrust krijgt.
Een contract uit het verleden: Bartolo en Marcellina komen binnen met het contract dat Figaro tekende toen hij geld leende, en ze willen het afdwingen, zodat de bruiloft nog voordat de dag goed en wel op gang is een schaduw krijgt die niet meer weggaat.
Een jongen achter een stoel: Cherubino bekent dat hij verliefd is op alle vrouwen, vooral op de gravin, en verstopt zich achter een stoel als de graaf binnenkomt, maar die ontdekt hem en stuurt hem weg naar de militaire dienst, wat voor een jongen met zo veel gevoel geen vrolijk vooruitzicht is.
Het speelveld ligt klaar: aan het eind van de eerste akte weet iedereen waar hij staat, want Figaro en Susanna willen trouwen, de graaf achtervolgt Susanna, en Marcellina en Bartolo houden hun contract bij de hand, zodat de dag die zo vrolijk begon vol onzichtbare valkuilen ligt.

Akte 2: Een kast vol vragen

Een plan met een jurk: de gravin en Susanna bedenken in haar kamer een plan om Cherubino als meisje aan te kleden, en ze doen dat omdat ze de graaf een les over trouw willen leren, waarmee de intrige een stuk gewaagder wordt dan een gewone bruiloftsgrap.
Een deur die verkeerd opengaat: de graaf komt de kamer binnen, vermoedt dat er iemand in de kast zit en forceert de deur, terwijl het publiek de adem inhoudt, maar hij vindt daar alleen Susanna, zodat zijn verdenking hem op een pijnlijke manier in het gezicht terugkaatst.
Een sprong uit het raam: in de grote finale, die ongeveer twintig minuten onafgebroken doorgaat en acht personages laat zingen, meldt de tuinman Antonio dat er iemand uit het raam is gesprongen, en ik laat de spanning stap voor stap oplopen terwijl iedereen zich eruit probeert te praten.
Het contract keert terug: net als de graaf zijn greep op het verhaal denkt terug te krijgen, komen Marcellina, Bartolo en Basilio binnen om te eisen dat Figaro zijn contract nakomt, zodat de akte eindigt in een chaos waarin niemand meer weet wie er eigenlijk aan de winnende hand is.

Akte 3: Een rechtszaak die in de familie blijft

Een rechtszaak met een verrassing: in de rechtszaak over het contract blijkt Figaro de lang verloren zoon van Bartolo en Marcellina te zijn, en die onthulling verandert twee tegenstanders in twee ouders, zodat de grootste bedreiging voor de bruiloft zich in één klap oplost in een stortvloed van omhelzingen.
Een brief met een speld: Susanna en de gravin schrijven samen een brief waarin ze de graaf uitnodigen voor een ontmoeting onder de dennen, en ze sluiten die af met een speld als zegel, en daarmee zetten ze een val uit waar de graaf recht in zal lopen.
De graaf denkt dat hij wint: de graaf gelooft dat hij zijn afspraak onder de dennen al in de zak heeft, maar de bedienden blijven hem steeds een stap voor, en wie goed oplet merkt hoe de macht in deze akte stilletjes van de heer naar het personeel verschuift.
Een dubbele bruiloft: de akte sluit af met een dubbele bruiloftsstoet, een feestelijk slot waarbij de vreugde even over alles heen lijkt te glijden, terwijl wie de brief kent weet dat de nacht nog moet komen en dat de grootste proef nog volgt.

Akte 4: Een tuin vol vermomde gezichten

Een nacht in de tuin: het is nacht in de tuin en Barbarina heeft de speld verloren die de graaf haar liet bezorgen, waardoor Figaro ten onrechte denkt dat zijn bruid hem bedriegt en jaloers wordt, terwijl zij die nacht heel iets anders van plan is.
Kleren ruilen: Susanna en de gravin ruilen van kleren, zodat de graaf in het donker de verkeerde vrouw het hof maakt, en hij is zo overtuigd van zijn eigen charme dat hij de vermomde gravin zelfs een ring geeft, zonder te beseffen aan wie.
Figaro herkent haar stem: Figaro herkent Susanna aan haar stem en verzoent zich met haar, zodat het misverstand dat zijn jaloezie voedde in één adem verdwijnt, en dat geeft na een nacht vol gefluister een opluchting aan iedereen die inmiddels van dit bruidspaar is gaan houden.
Contessa, perdono!: de graaf is ontmaskerd, knielt voor zijn vrouw en vraagt haar met Contessa, perdono! om vergeving, en de gravin schenkt hem die, waarna iedereen samen viert dat liefde een dag vol dwaasheid in tevredenheid en vreugde kan laten eindigen.