LE NOZZE DI FIGARO VAN MOZART
'VOI CHE SAPETE'
Le nozze di Figaro, K. 492, opera in four acts (1786)
Ik ben Mozart, en in dit stuk neem ik je mee naar Voi che sapete uit Le Nozze di Figaro. Ben je nieuwsgierig naar wat er in dit korte lied allemaal gebeurt? Ik loop graag met je mee door de details, zodat je hoort hoe een jongen vol vragen zijn gevoelens onder woorden probeert te brengen. Als we daarmee klaar zijn, geef ik je een paar ideeën om Le Nozze di Figaro verder te ontdekken.
---
Luister met je oren en een beetje met je hart
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om Voi che sapete te volgen, want het is eigenlijk gewoon iemand die zijn hart uitstort. Luister vooral naar de zangstem, want die is hier de hoofdpersoon en het orkest eronder is er om hem te ondersteunen. Die stem is een mezzosopraan, terwijl Cherubino een jongen is, en zo'n rol voor een vrouw die een jongen speelt noemen we een broekenrol. Let erop hoe het orkest meebeweegt met zijn gevoelens zonder hem ooit de aandacht af te nemen, zoals een goede vriend die naast je blijft lopen terwijl jij je verhaal doet.Een titel die eigenlijk een vraag is
De titel is gewoon het begin van de eerste regel, en Voi che sapete betekent zoiets als 'jullie die weten'. Cherubino spreekt daarmee de vrouwen om zich heen aan, in de hoop dat een van hen kan uitleggen wat er in hem omgaat. In de tweede akte, in de vierde scène, dringt Susanna er bij hem op aan om het lied te zingen dat hij voor de gravin heeft geschreven. Ik heb de titel daarom bij die eerste vraag gehouden, want het hele lied is niets anders dan een jongen die om uitleg vraagt.Een klein kunstwerkje
Over de vorm heb ik even nagedacht, maar een arietta is een korte aria en daar past geen groot bouwwerk bij. Het is een lied dat begint met een smeekbede, daarna het gevoel uitpakt en tot slot terugkeert naar het begin. Ik neem je in drie delen mee, en elk deel krijgt hieronder een eigen alinea. Eerst de vraag, dan de verwarring en dan de vraag nog een keer, als een brief waarvan de laatste regel hetzelfde zegt als de eerste.Deel 1: Een beleefde vraag aan het hele gezelschap
Het lied begint in Bes-majeur, een toonsoort die open en helder klinkt, en daar komt Cherubino's vraag overheen. Hij wil van de vrouwen weten of zij begrijpen wat liefde is, en hij vraagt dat nog netjes en bijna schuchter. De muziek stroomt hier rustig mee, zodat je voelt dat de verwarring nog moet losbreken. Onthoud deze eerste melodie goed, want ze is de vaste grond waar het lied aan het eind naar terugkeert.Deel 2: Een jongen die niet weet of hij het warm of koud heeft
Nu wordt het onrustiger, want Cherubino kan zijn gevoel niet meer in één woord vangen. Hij beschrijft genot en kwelling die elkaar afwisselen, en in de muziek hoor je dat hij van de ene toestand in de andere stapt zonder te weten hoe. Er zitten ook zuchten in die hij niet bedoelt, en die laat ik de muziek niet verbergen. Het doet denken aan iemand die steeds zijn jas aan- en uittrekt omdat hij niet kan uitmaken wat hij voelt.Deel 3: Dezelfde vraag, maar wijzer geworden
Aan het slot herhaal ik de smeekbede van het begin. De woorden zijn dezelfde, maar ze klinken anders, omdat je onderweg hebt gehoord hoeveel er in dat jongenshoofd speelt. Er komt geen antwoord, en dat is precies de bedoeling, want de vraag is hier belangrijker dan de oplossing. Zo is het lied rond: van vraag naar verwarring en weer terug naar de vraag, en het is voorbij voordat je er genoeg van krijgt.Druk maar op play
Nu mag je het zelf gaan beleven: zet Voi che sapete op en laat de muziek over je heen komen. Denk onderweg aan wat we hebben besproken, aan de stem, de vraag, de verwarring en de terugkeer naar het begin. Misschien hoor je dan meer dan een mooi lied, namelijk een jongen die zijn eigen hart niet kan ordenen. Ik hoop dat je er net zoveel plezier aan beleeft als ik had toen ik het schreef.---
Dat was het dan: een kleine arietta waarin een jongen niet weet wat hem overkomt, en toch is er in die paar minuten heel veel te horen. Ik hoop dat je er met net zoveel plezier naar hebt geluisterd als ik er destijds aan heb geschreven. Heb je genoten van deze luistergids bij Voi che sapete uit Le Nozze di Figaro? Misschien klinkt het lied nu al anders dan de eerste keer, want wie weet waar Cherubino mee worstelt, hoort ook wat er onder zijn vraag zit. Er valt in Le Nozze di Figaro nog veel meer te ontdekken, van de ensembles waarin de personages elkaar in de rede vallen tot de manier waarop de bedienden hun meester steeds een stap voor blijven. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Le Nozze di Figaro. Neem de tijd en luister op je gemak, want in deze opera ontdek je bij elke keer weer iets nieuws.