LE NOZZE DI FIGARO VAN MOZART
DE ACHTERGROND
Le nozze di Figaro, K. 492, opera in four acts (1786)
Ik ben Mozart, en ik vertel je graag het verhaal achter mijn opera Le Nozze di Figaro. Ben je benieuwd hoe dit stuk is ontstaan, en waarom het in Wenen zoveel losmaakte? Ik loop met je mee door de voorgeschiedenis, stap voor stap, zodat je ziet hoe het allemaal samenkwam. Als we aan het eind van het verhaal zijn, laat ik je nog een aantal manieren zien om Le Nozze di Figaro verder te ontdekken.
---
Een stuk dat niemand mocht zien
Alles begint bij een toneelstuk van Pierre-Augustin Beaumarchais, een komedie die ik met veel plezier las. Keizer Joseph II had dat stuk in Wenen verboden, en dat maakte me alleen maar nieuwsgieriger. Een verbod is voor een componist ongeveer wat een gesloten deur voor een kat is: je wilt gewoon weten wat erachter zit. Ik zag meteen dat er een opera in zat, de vraag was alleen hoe ik dat verhaal het theater in kreeg.Een dichter met haast
Daarvoor had ik een goede tekstschrijver nodig, en dat werd Lorenzo Da Ponte. Hij schreef het libretto in zes weken, wat ik voor een complete opera bijzonder snel vind. Hij haalde veel van de politieke en actuele onderwerpen uit het stuk weg, zodat vooral de mensen en hun verwikkelingen overbleven. Dat was verstandig, want zo werd het een komedie over liefde en list en niet over de politiek van de dag.De keizer zegt ja
Het mooiste was dat de keizer het libretto goedkeurde voordat ik ook maar één noot had geschreven. Daardoor kon ik rustig aan de slag, en in 1786 was de opera klaar. Ik schreef haar in het Italiaans, en die taal zingt zo heerlijk dat ik er nooit over twijfelde. Of de opera zelf ooit even verboden is geweest in Wenen, weet niemand zeker: de ene bron noemt tijdelijke verboden, de andere alleen het verbod op het toneelstuk.Over geld praat je niet, maar toch
Over geld praat ik eigenlijk niet graag, maar het hoort er nu eenmaal bij. Da Ponte kreeg 200 florijnen voor zijn libretto en ik kreeg 450 florijnen voor de muziek. Dat vind ik terecht, want vier akten muziek vragen ongeveer drie uur van een avond. Drie uur lijkt lang, maar het gaat zo vlot voorbij dat niemand op zijn horloge kijkt.Een dag die uit de hand loopt
Het verhaal speelt zich af op één enkele dag, op het kasteel van graaf Almaviva bij Sevilla. Figaro is de kamerdienaar van de graaf en Susanna is een kamermeisje, en die twee willen met elkaar trouwen. Dat lijkt een eenvoudig plan, maar de graaf heeft zo zijn eigen ideeën over die dag. Meer verklap ik niet, behalve dat de bedienden slimmer blijken dan hun meester, en dat werd als nogal schokkend gezien.Een jongen die door een vrouw wordt gezongen
Er is ook een jonge page die Cherubino heet, en hij is een broekenrol. Dat wil zeggen dat een jongeman wordt gezongen door een mezzosopraan of een sopraan. Bij de première was dat Dorotea Bussani, die als eerste in zijn rol stapte. Hij raakt op de dag van de bruiloft in allerlei toestanden verward, en daar zeg ik voorlopig niets meer over.De eerste bezetting
Voor die eerste uitvoering had ik een prachtig gezelschap bij elkaar. Nancy Storace zong Susanna en Francesco Benucci zong Figaro. Stefano Mandini was de graaf en Luisa Laschi was de gravin. Ik vind het altijd mooi om te weten wie een personage voor het eerst tot leven bracht.Een avond in het Burgtheater
De première was op 1 mei 1786 in het Burgtheater in Wenen, en ik dirigeerde zelf vanaf het klavier. Er wordt verteld dat ik achter de schermen erg gespannen was, maar zeker weet niemand het. Wel is zeker dat het publiek die avond vijf nummers meteen nog een keer wilde horen. Zo'n herhaling heet een encore, en voor een componist is het ongeveer het mooiste applaus dat er bestaat.Twintig minuten zonder adempauze
Het einde van het tweede akte is iets waar ik echt trots op ben: twintig minuten onafgebroken muziek met acht personages. Niemand krijgt de tijd om adem te halen, en de zangers al helemaal niet. Wat er precies gebeurt, houd ik nog even voor me, maar let op wat er met een deur gebeurt. Je mag het gerust een proef van uithoudingsvermogen noemen, voor de zangers en voor de luisteraars.Wenen aarzelt, Praag juicht
In Wenen werden er in 1786 maar negen voorstellingen gegeven, hoe enthousiast het publiek de eerste avond ook was. Praag dacht er heel anders over, want de productie van december 1786 werd daar een groot succes. In januari 1787 dirigeerde ik daar zelf, en door dat succes kreeg ik de opdracht voor Don Giovanni. Of Figaro en Susanna hun bruiloft uiteindelijk halen, moet je dus zelf gaan ontdekken.---
Zo, dat is het verhaal achter Le Nozze di Figaro, van een verboden toneelstuk tot een dag vol list, misverstanden en vergeving. Wat mij nog altijd een goed gevoel geeft, is dat de bedienden het in dit verhaal van hun heer winnen en dat het toch zacht eindigt, met een graaf die op zijn knieën om vergeving vraagt. Dat het publiek in Praag er in december 1786 zo enthousiast over was, doet me nog steeds plezier. Ik stond er in januari 1787 zelf voor het orkest, en dat succes bracht me uiteindelijk bij de opdracht voor Don Giovanni. Heb je genoten van het verhaal achter Le Nozze di Figaro? Ik hoop het, want er is nog veel meer te ontdekken. Neem alleen al de finale van de tweede akte, ongeveer twintig minuten onafgebroken muziek waarin acht personages door elkaar heen zingen. Hoe meer je naar de opera luistert, hoe meer kleine details je opvallen. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Le Nozze di Figaro. Ik ben benieuwd wat jij als eerste gaat opzoeken.