REQUIEM VAN MOZART
'LACRIMOSA'
Requiem in D minor, K. 626
Ik ben Mozart, en ik wil je graag vertellen over het Lacrimosa uit mijn Requiem. Het is het stuk waar mijn eigen handschrift na acht maten stopt, en misschien maakt juist dat het zo bijzonder om bij stil te staan. Ben je benieuwd naar de uitleg over dit Lacrimosa? Ik loop graag met je mee en begeleid je door alle details van dit deel, stap voor stap en in je eigen tempo. Wanneer we het Lacrimosa samen hebben bekeken, geef ik je daarna nog een aantal manieren om het Requiem verder te ontdekken.
---
Zo luister je naar het Lacrimosa, met of zonder zakdoek
Ga eerst rustig zitten, want het Lacrimosa is geen muziek om er even bij te doen. Luister naar het koor dat de woorden zingt, en daaronder naar de strijkers en het orgel, die het geheel dragen. Trombones en bassethoorns geven er een donkere kleur aan, en fluiten of hobo's hoor je niet om het lichter te maken. Houd er ook rekening mee dat ik zelf maar een klein stukje opschreef, dus je hoort deels het werk van anderen, een beetje zoals een huis waarvan ik de voordeur maakte en een ander de rest.Waarom het Lacrimosa Lacrimosa heet
Ik verzon die titel niet zelf, want het Lacrimosa is het laatste deel van de Sequenz, het middeleeuwse gedicht over de dag des oordeels. Het woord betekent zoiets als 'vol tranen', en na al het vuur en de schrik van de eerdere delen laat het gedicht de mens hier huilend achter. In een requiem liggen de woorden al eeuwen vast, dus ik hoefde niet te zoeken naar een naam maar volgde gewoon de tekst. Dat was ook een opluchting, want na zoveel geweld mocht de muziek eindelijk gewoon verdrietig zijn.Een reis in stukjes
Je hoeft de vorm van het Lacrimosa niet te kennen om mee te kunnen luisteren. Het is één deel van de Sequenz, en de woorden bepalen hoe het stuk zich ontvouwt. Voor dit gesprek knip ik het in drie stukken: mijn eigen begin, het werk van de anderen en de vraag naar het Amen. Die loop ik straks één voor één met je door.Deel 1: Acht maten en dan een pen die blijft liggen
Mijn eigen deel is piepklein, want mijn manuscript houdt na de eerste acht maten op. Het klinkt ingehouden en treurig, alsof iemand heel zacht begint te snikken. Vanaf 20 november 1791 lag ik in bed, en op 5 december 1791 stierf ik in Wenen. Hier houdt mijn eigen hand dus op, en misschien raken deze noten je daarom net iets harder.Deel 2: Andere handen, dezelfde tranen
Na mijn dood zorgde mijn weduwe Constanze ervoor dat het werk werd afgemaakt, zodat ze het geld voor de opdracht kon krijgen. Joseph Leopold Eybler kreeg de partituur op 21 december 1791 en werkte aan de orkestratie, maar gaf het uiteindelijk op. Mijn leerling Franz Xaver Süssmayr maakte het werk daarna af, en dus ook de rest van het Lacrimosa. Luister maar hoe de klacht aanzwelt en weer zakt, en bedenk dat daar mijn begin en andermans vervolg elkaar ontmoeten.Deel 3: Een Amen dat misschien nog moet komen
In de jaren zestig werd er een schets gevonden voor een fuga op het woord Amen. Geleerden twisten nog steeds over de vraag of die fuga na het Lacrimosa hoort. Als hij erbij hoort, eindigt de Sequenz anders dan je gewend bent te horen. Het blijft dus een open einde, en je mag tijdens het luisteren zelf bedenken wat je daarvan vindt.Druk maar op play
Nu mag je het zelf beleven: druk op play en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk tijdens het luisteren even aan acht maten van mij, de handen van anderen en de vraag naar het Amen. Ik hoop dat je de reis door mijn Lacrimosa net zo aangrijpend vindt als ik hem vond toen ik eraan werkte. En schrik niet als er een traantje komt, want daar is dit stuk voor gemaakt.---
Ik hoop dat je het fijn vond om met mij het Lacrimosa uit het Requiem te beluisteren. Hoe was het voor jou om te horen waar mijn eigen pen stopte en waar de muziek door anderen werd voortgezet? Voor mij blijft dat de plek waar je het meest voelt dat dit werk een afscheid is. Misschien heb je nu zin om de muziek nog een keer te horen, nu je weet waar je op kunt letten. Dan hoor je waarschijnlijk dingen die je de eerste keer nog ontgingen. Het Lacrimosa is maar een klein stuk van het geheel, want er valt in het Requiem nog veel meer te ontdekken. Denk aan het Introitus, de andere delen van de Sequenz, het Sanctus en het Agnus Dei, en aan het verhaal van hoe het werk na mijn dood toch af kwam. Wil je verder luisteren en lezen, klik dan gerust op de links hieronder. Ze brengen je naar de rest van het Requiem, zodat je zelf kunt kiezen waar je als volgende naartoe wilt. Neem er de tijd voor, want deze muziek vraagt daar steeds opnieuw om.