Lief vragen aan papa in O mio babbino caro van Puccini
De luistergids

Een orkest als bondgenoot

Als je naar O mio babbino caro luistert, let dan vooral op hoe de soliste voor sopraan en het orkest samenwerken om één groot charmeoffensief op te zetten. Terwijl de overige strijkers een golvend tapijtje van gebroken akkoorden neerleggen, spelen de eerste violen, de cello's en de harp in octaven precies dezelfde melodie als de zangeres. Daarmee geef ik haar stem een extra warme glans, een beetje alsof ze een hele groep goede vrienden heeft meegenomen die vol overtuiging achter haar staan te knikken. Om het geluid helemaal af te maken heb ik ook nog fluiten, een piccolo, een hobo, een althobo, klarinetten, een fagot en hoorns in de orkestbak gezet.

Lieve woordjes voor vader

De titel O mio babbino caro betekent heel eenvoudig 'O mijn lieve vadertje', want het zijn de allereerste woorden die dochter Lauretta in dit stuk zingt. In de opera heeft het natuurlijk geen eigen titel op een bordje, maar toen uitgeverij Casa Ricordi het nummer in 1918 ook als los bladmuziekstuk uitgaf, bleef die openingszin meteen als naam hangen. Iedere ouder weet dat wanneer een tiener een gesprek met zulke poeslieve woorden begint, er meestal een behoorlijk verzoek achteraan komt. Dat deze titel zo onschuldig klinkt, past dan ook precies bij de sluwe manier waarop zij haar vader om haar vinger probeert te winden.

Geen tijd voor omwegen

Het kiezen van de juiste vorm voor O mio babbino caro was een mooi puzzelwerkje, want midden in een vlotte komedie wilde ik de vaart er niet uithalen met een ingewikkelde sonate of een rondo. Ik heb er een korte, doorgecomponeerde aria van gemaakt die in 32 maten en nog geen drie minuten haar hele zegje doet. Alles groeit heel natuurlijk uit die ene eerste melodische zin, die ik telkens een beetje verder laat opbloeien en uitbreiden. Ik loop de twee delen waaruit het stuk is opgebouwd zo meteen rustig met je door, zodat je precies hoort hoe ik de spanning in die korte tijd opbouw.

Deel 1: De kalmte voor de smeekbede

Ik begin met een korte orkestrale inleiding van vijf maten in Es-majeur, die ik het tempovoorschrift Andante sostenuto heb meegegeven. Dat betekent dat de muziek gedragen en rustig voorbijtrekt, als een diepe zucht waarmee het drukke gekibbel op het toneel in één klap wordt stilgelegd. In deze paar tellen laat ik het orkest de sfeer alvast helemaal ombuigen van een luidruchtige klucht naar een moment van schijnbare ernst. Nog voor er ook maar één woord is gezongen, ligt de rode loper voor Lauretta zo al helemaal klaar.

Deel 2: Met een schattig gezicht je zin krijgen

Zodra de sopraan inzet, schakelen we over naar de hoofdtoonsoort As-majeur in een wiegende zesachtstemaat. Boven in de partituur schreef ik hier Andantino ingenuo, wat aangeeft dat het in een licht vloeiend tempo en met een bijna kinderlijke onschuld gezongen moet worden. Vanuit die lieflijke start klimt de melodie in herhaalde golven steeds hoger, totdat de zangeres haar hoogste noot aantikt wanneer haar wanhoop zogenaamd het grootst is. Daarna laat ik de muziek weer zachtjes landen, precies zoals iemand die na een dramatische uitbarsting nog één keer hoopvol door haar wimpers gluurt om te kijken of het heeft gewerkt.

Ga er lekker voor zitten

Nu is het tijd om O mio babbino caro zelf te gaan beluisteren. Zet de muziek aan en laat je gerust meevoeren door die bedrieglijk mooie melodie. Houd tijdens het luisteren in je achterhoofd wat ik je net over die sluwe opbouw heb verteld. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze korte reis door mijn O mio babbino caro als ik toen ik de noten op papier zette!