Een depressie te boven met het Piano Concerto No 2 van Rachmaninoff
I. Moderato
Piano Concerto No. 2 in C minor, Op. 18
Ik ben Sergei Rachmaninoff, en ik leg je nu het eerste deel van mijn Piano Concerto No 2 uit, het I. Moderato. Je hoort hoe de piano alleen begint met zware, langzaam aanzwellende akkoorden en hoe daaruit het brede hoofdthema in de strijkers en de klarinet groeit, een opening die je niet snel vergeet. Probeer zelf in de Trainer of je dit thema herkent, want mijn collega-componisten en ik leren je hier onze stukken herkennen zodra ze klinken.
---
Luisteren zonder diploma
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om dit deel te volgen, want twee oren en wat geduld zijn genoeg. Luister vooral naar twee spelers, de piano en het orkest, want het hele deel is eigenlijk een gesprek tussen die twee. Soms heeft de piano het woord, soms nemen de strijkers en de klarinet het over, en soms vallen ze elkaar zo mooi in de rede dat je niet meer weet wie er begon. Meer hoef je niet te doen dan opmerken of het gesprek warmer, spannender of stiller wordt, en dan loop je vanzelf met me mee.Waarom ik het zo kalm noemde
Moderato betekent zoiets als 'matig', dus niet snel en niet langzaam, en als titel klinkt dat misschien nogal voorzichtig. Toch koos ik dat tempo met opzet, want ik wilde geen opening die je meteen meesleurt, maar een gang waarin de spanning rustig kan oplopen. In een matig tempo hebben de melodieën tijd om te zingen, en de donkere sfeer van c-klein kan zich uitbreiden zonder dat iets gehaast klinkt. Ik vond dit deel moeilijk om te schrijven, en misschien hoor je aan die zorgvuldige, stap-voor-stap gang dat elke stap voor mij telde.Een sonate zonder stoffige kanten
Voor dit deel koos ik een vorm die lijkt op die van een sonate, en dat is een bouw die je gelukkig niet hoeft te kennen om ervan te genieten. Eerst stel ik de melodieën voor, dan zet ik ze flink onder druk, en daarna keert het vertrouwde terug. Ik loop daarvoor vijf stukken met je langs: de openingsakkoorden, het hoofdthema, het tweede thema, de onrustige middenpartij en het slot. Zie het als een route met vijf haltes, waarbij je bij elke halte even uit mag stappen om om je heen te kijken.Onderdeel 1: De piano klopt aan
Het stuk begint met alleen de piano, in c-klein, en er klinken akkoorden die langzaam en zwaar als klokslagen na elkaar komen. Er is nog geen melodie en geen orkest, alleen die plechtige stappen die de toon voor de rest zetten. De akkoorden worden steeds voller, zodat je voelt dat er iets groots op komst is zonder dat iemand het hardop zegt. Als de spanning bijna te dik is om doorheen te kijken, laat ik het orkest binnenkomen.Onderdeel 2: Het hoofdthema neemt het woord
Nu zingen de strijkers en de klarinet het hoofdthema, een brede, droefgeestige melodie die bij de donkere akkoorden van daarnet past. De piano trekt zich niet terug, maar speelt eronder mee met golvende figuren die de melodie als het ware dragen. Het tempo blijft kalm en de stemming is peinzend, alsof iemand hardop denkt zonder een antwoord te verwachten. Ruim honderd jaar na mij haalde de groep Muse er inspiratie uit voor 'Space Dementia', in 2001, en dat zegt wel iets over hoe lang deze melodie meegaat.Onderdeel 3: Een zonnestraal in Es-groot
Dan verschuift de muziek naar Es-groot en brengt het tweede thema een heel andere sfeer mee. Waar het hoofdthema somber was, klinkt dit thema warm en open, als een zonnestraal die even tussen de wolken door komt. De overgang van mineur naar majeur is hier het belangrijkste wat je kunt horen, omdat de hele kleur van de muziek ineens verandert. Het blijft een zachte, zingende melodie, en juist daardoor voelt wat er daarna gebeurt als een schok.Onderdeel 4: Alles komt in beweging
In het middendeel worden de melodieën uit elkaar gehaald en opnieuw samengesteld, en de muziek wordt daarbij onrustig. De piano krijgt veel te doen, met snelle passages en grote gebaren, en het orkest drukt van alle kanten mee. Ik speelde de solopartij zelf bij de eerste uitvoering van het hele concert in november 1901, dus ik weet precies hoeveel werk dit stuk voor de pianist is. Luister hier vooral naar hoe de spanning stijgt en stijgt, tot het lijkt alsof het niet verder kan.Onderdeel 5: Terug naar het donker
Na de storm keren de bekende melodieën terug, en het klinkt alsof je na een lange wandeling je eigen straat herkent. Het tempo is weer kalm en de stemming is serieuzer dan aan het begin, want er is onderweg iets gebeurd. Het deel eindigt in c-klein, precies waar het begon, dus de zon uit het tweede thema blijft nog even weg. Het stralende C-groot moet je nog wat langer laten wachten, en dat is voor mij de reden om verder te luisteren naar de rest van het concert.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf beleven, dus zet het eerste deel van mijn Piano Concerto No 2 maar aan. Leun achterover, laat de muziek rustig over je heen komen en denk onderweg terug aan wat we samen hebben doorgelopen. Hoor je de akkoorden, het hoofdthema, de zonnestraal in Es-groot en de onrust in het midden, dan luister je al met mijn oren mee. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo spannend vindt als ik die vond toen ik het schreef.---
Dit was mijn luistergids bij het eerste deel, het Moderato uit mijn Piano Concerto No 2. Heb je er met plezier over gelezen en zin gekregen om het deel nog eens te beluisteren? Als je terugdenkt aan die zware akkoorden waarmee het begint, hoor je misschien nu al meer dan de eerste keer. Zo gaat dat met muziek: wat je één keer hoort, krijgt bij elke volgende keer iets extra's. Mijn concert heeft nog veel meer te bieden dan dit ene deel. Het tweede deel, het Adagio sostenuto, en het slotdeel, het Allegro scherzando, hebben allebei hun eigen verhaal. Ook rond het ontstaan van het werk en de manier waarop het later door anderen is gebruikt, valt nog veel te ontdekken. Klik gerust op de links hieronder om verder te verkennen wat mijn Piano Concerto No 2 nog meer te vertellen heeft. Neem er de tijd voor, want dit concert wordt mooier naarmate je het beter kent.