Een depressie te boven met het Piano Concerto No 2 van Rachmaninoff
De achtergrond
Piano Concerto No. 2 in C minor, Op. 18
Mijn naam is Sergei Rachmaninoff, en in dit verhaal vertel ik je de achtergrond van mijn Piano Concerto No 2. Je leest hoe een mislukte symfonie mij bijna drie jaar lang stil maakte en hoe de arts aan wie ik dit concert opdroeg mij weer aan het werk kreeg. Samen met mijn collega-componisten leer ik je hier onze stukken herkennen wanneer ze klinken, en je begint het snelst door de Trainer te proberen .
---
Een symfonie die helemaal verkeerd afliep
In maart 1897 beleefde ik de première van mijn Eerste Symfonie, en die avond liep voor mij slecht af. Het stuk werd zo slecht ontvangen dat ik daarna het vertrouwen in mezelf als componist kwijtraakte. Ongeveer drie jaar lang schreef ik nauwelijks iets, hoe graag ik ook had gewild. Het concert waar ik het over heb, groeide dus uit een periode waarin ik bijna niets op papier kreeg.Een bezoek dat niet hielp
In 1899 ging ik op bezoek bij Leo Tolstoj, een man met een enorme naam. Ik kwam er niet opgebeurd vandaan, want mijn somberheid werd er juist dieper door. Wie zich al niet goed voelt, heeft weinig aan een gesprek met een groot man dat vooral aan zijn eigen kleinheid laat denken. Mijn familie zag dat het zo niet verder kon en besloot dat er hulp moest komen.De dokter die elke dag langskwam
Mijn familie stuurde me naar de neuroloog Nikolai Dahl. Van januari tot april 1900 behandelde hij me iedere dag, met hypnose en bemoedigende gesprekken. Het is niet de gewoonste weg naar een pianoconcert, maar het werkte, want mijn gezondheid en mijn zelfvertrouwen kwamen terug. Daarom draag ik het concert aan hem op, en dat voelde voor mij als het minste wat ik kon doen.Zon, Italië en een bevriende zanger
In juni 1900 logeerde ik in Italië bij Feodor Chaliapin. Daar schreef ik het liefdesduet voor mijn opera Francesca da Rimini. Tegelijk begon ik aan het tweede en het derde deel van het concert, en de woorden kwamen eindelijk weer vanzelf, of eigenlijk de noten. Na drie stille jaren was het een bijzonder gevoel om weer te merken dat de muziek terugkwam.Een neef met een goed hart
Mijn neef Alexander Siloti ondersteunde me met geld. Daardoor hoefde ik me tijdens het componeren geen zorgen te maken over de huur. Het schrijven van een meesterwerk gaat nu eenmaal beter als er geen huisbaas op de stoep staat. Siloti zou later nog een grote rol spelen, want hij stond erbij toen het concert voor het eerst klonk.Drie gangen, één maaltijd
Een concert is opgebouwd uit delen, die je bewegingen noemt, en je kunt ze zien als de gangen van een diner: elke gang heeft een eigen smaak, maar samen vormen ze één maaltijd. De eerste gang is het Moderato, serieus en in c-klein, het deel waarmee ik je meteen laat weten dat dit geen luchtig voorgerecht is. De tweede gang is het Adagio sostenuto in E-groot, een langzaam en zangerig hoofdgerecht waar je de tijd voor mag nemen. De laatste gang is het Allegro scherzando, een levendig toetje dat in c-klein begint en in C-groot eindigt, zodat je van tafel gaat met een tevreden gevoel.Eerst de helft, dan het geheel
Ik wilde niet wachten tot alles klaar was, en liet daarom op 15 december 1900 al het tweede en het derde deel horen. Dat gebeurde in Moskou, in de Nobility Hall, met mijzelf aan de piano en Siloti voor het orkest. Het hele concert klonk pas op 9 november 1901, op een concert van de Moskouse Philharmonic Society, met dezelfde twee mannen op dezelfde plekken. Het eerste deel was toen eindelijk klaar, dat had me het meeste moeite gekost.Een prijs en een bedankje
Het concert is opgedragen aan Nikolai Dahl, de man die me weer op de been had geholpen. In 1904 kreeg ik er de Glinka Award voor, met 500 roebel erbij. Dat was een mooie erkenning, al vond ik de opdracht aan Dahl eigenlijk de belangrijkste beloning. Zo kwam het stuk terecht bij de man die het mogelijk had gemaakt.Over de oceaan met een kritisch publiek
Op 8 november 1909 maakte ik met dit concert mijn debuut in de Verenigde Staten, in Philadelphia, met het Boston Symphony Orchestra onder Max Fiedler. De critici waren er grotendeels afwijzend over, wat niet het onthaal was waar ik op had gehoopt. Ik bleef het concert toch spelen, in totaal 143 keer in mijn leven. Mijn laatste uitvoering was op 18 juni 1942 in de Hollywood Bowl.De critici zeiden nee, het publiek zei ja
Het is een vreemd lot, want de critici hebben dit concert vaak onbarmhartig behandeld, terwijl het publiek er dol op is. De luisteraars van Classic FM kozen het in 2023, 2024 en 2025 steeds als nummer één in hun Hall of Fame. Het klonk in de film Brief Encounter uit 1945, en de band Muse haalde er in 2001 iets uit voor Space Dementia. Ik denk dat dit komt doordat de melodieën recht op het gevoel afgaan, zonder dat je er iets van muziek voor hoeft te weten.---
Ik hoop dat je het leuk vond om te lezen hoe mijn Piano Concerto No 2 is ontstaan. Na al die donkere jaren is het voor mij nog steeds bijzonder dat uit zoveel twijfel uiteindelijk een stuk groeide dat zoveel mensen raakt. Dat het werk ook dankbaar is gebleven, merk ik elke keer als ik hoor dat het publiek het blijft kiezen, ook al waren critici er vaak minder enthousiast over. Er valt nog veel meer te ontdekken aan dit concert. Je kunt bijvoorbeeld luisteren hoe de drie delen zich tot elkaar verhouden, of letten op wat de klarinet en de piano met elkaar doen. Klik gerust op de links hier op de pagina om verder te verkennen wat mijn Piano Concerto No 2 nog meer te bieden heeft. Ik wens je er veel luisterplezier mee.