Een depressie te boven met het Piano Concerto No 2 van Rachmaninoff
III. Allegro scherzando
Piano Concerto No. 2 in C minor, Op. 18
Ik ben Sergei Rachmaninoff, en nu leg ik je het derde deel van mijn Piano Concerto No 2 uit, het III. Allegro scherzando. Je hoort hoe het brede tweede thema eerst in Bes-groot klinkt en later terugkeert in Des-groot, zodat dezelfde melodie opeens in een nieuw licht staat. Wil je merken of je onze stukken herkent zodra ze klinken, dan laten mijn collega-componisten en ik je dat hier op de site oefenen in de Trainer .
---
Twee gesprekspartners en één woordvoerder
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om dit slotdeel te volgen, want je let maar op twee partijen: de piano en het orkest. De piano is de solist die voorop loopt, en het orkest begeleidt hem of neemt even de melodie van hem over. Luister dus steeds wie op dat moment de melodie heeft, want in dit deel gaat dat doorgeven levendiger dan in het langzame deel ervoor. Het lijkt een beetje op twee mensen die allebei het laatste woord willen hebben, maar dan zonder ruzie.Waarom ik het niet gewoon 'vrolijk' noemde
Allegro betekent vlot en levendig, en scherzando betekent speels of schertsend, dus samen vraag ik van de spelers een lichte, beweeglijke toon. Het deel begint wel in c-klein, dus die speelsheid heeft een ernstige onderlaag, en juist dat maakt haar de moeite waard. Dit deel klonk al in december 1900 in Moskou, samen met het langzame deel, en ik zat zelf achter de piano terwijl mijn neef Siloti dirigeerde. Het hele concert was toen nog niet af, dus het publiek hoorde die avond het einde zonder het begin.Een vorm die ik niet in een hokje wilde stoppen
Ik koos hier voor een vorm die in de buurt komt van een sonatevorm, dus geen strak rondo waarin steeds hetzelfde thema terugkeert. Je hoort eerst een voorstelling van twee thema's, daarna een deel waarin ik ze door elkaar laat lopen, dan een terugkeer van het begin, en tot slot een coda die alles afrondt. Ik loop die onderdelen zo een voor een met je door, dus hier noem ik ze alleen. Het mooie is dat de weg van c-klein naar C-groot daarbij steeds het rode draadje blijft.Onderdeel 1: Het orkest klopt aan en de piano rent binnen
Het deel opent in c-klein, met een korte inleiding van het orkest waarin de spanning al voelbaar is. Dan komt de piano binnen met vlugge, energieke passages, en daaruit groeit het eerste thema dat het hele deel bepaalt. Het tempo is Allegro scherzando, dus alles beweegt, maar niets klinkt zwaar of somber. Onthoud dit thema goed, want het komt later in andere kleuren terug.Onderdeel 2: Even op adem komen in Bes-groot
Het tweede thema staat in Bes-groot, en je merkt direct dat de sfeer verandert. Na al die vlugge bewegingen krijg je een brede, zingende melodie waarin je als luisteraar kunt ademhalen. Dat verschil tussen de levendige eerste melodie en deze warme tweede is waar ik hier mee speel. Zie het als een open raam in een drukke kamer.Onderdeel 3: De thema's gaan op reis
In het middendeel laat ik het materiaal van beide thema's door elkaar lopen en door verschillende toonsoorten trekken. De muziek wordt hier onrustiger, omdat je niet meer weet waar de toonsoort naartoe wil. Piano en orkest nemen elkaars motieven over en jagen elkaar bijna op, tot de spanning zo hoog is dat de terugkeer als een opluchting voelt. Luister hier vooral naar hoe het gesprek tussen die twee steeds dringender wordt.Onderdeel 4: Bekend gezicht, ander licht
Nu keert het eerste thema terug in c-klein, zodat je meteen weet waar je bent. Het tweede thema komt ook terug, maar nu in Des-groot, een toonsoort hoger dan eerst, waardoor dezelfde melodie net anders gloeit. Je hoeft dat niet te kunnen benoemen, je hoort alleen dat de melodie dezelfde is en de kleur veranderd. Zo vertel ik hetzelfde verhaal een tweede keer, maar met meer warmte.Onderdeel 5: Eindelijk C-groot
In de coda komt alles bij elkaar, en het deel eindigt in C-groot. Zo is het hele concert van het donkere c-klein uit het begin naar een stralend slot gegaan, en dat vind ik zelf nog altijd de mooiste beweging van het stuk. Percy Grainger vond dit deel zo goed dat hij het in 1946 voor piano solo bewerkte. Het slot is zo vol en helder dat je het liefst meteen opnieuw begint.Nu is het jouw beurt
Nu nodig ik je uit om dit III. Allegro scherzando zelf te beleven, dus druk op afspelen en laat de muziek over je heen komen. Denk tijdens het luisteren misschien aan wat we net hebben besproken, zoals het gesprek tussen piano en orkest en de reis van c-klein naar C-groot. Je hoeft er niets voor te kunnen, want twee oren en wat nieuwsgierigheid zijn genoeg. Ik hoop dat je de reis door mijn III. Allegro scherzando net zo mooi vindt als ik toen ik hem schreef.---
Zo ben ik aan het einde van het derde deel gekomen, het III. Allegro scherzando uit mijn Piano Concerto No 2. Ik hoop dat je er met plezier naar hebt geluisterd en dat je nu hoort hoe dit deel uit het donkere c-klein zijn weg vindt naar een slot in stralend C-groot. Vond je het leuk om zo met mij mee te luisteren naar het III. Allegro scherzando? Als je dit deel straks nog eens opzet, let dan eens op die laatste bladzijden, want daar komt alles wat ik onderweg heb opgebouwd samen in het licht. Mijn concert heeft nog veel meer te vertellen dan wat je hier hebt gelezen. Er zijn nog andere kanten van het Piano Concerto No 2 om te ontdekken, zoals de verhalen achter de muziek en de manier waarop de delen met elkaar samenhangen. Ik heb dit concert in mijn leven 143 keer gespeeld, en ik merkte elke keer weer dat er iets nieuws te horen was. Dat gun ik jou ook, dus klik gerust op de links hieronder om verder te kijken en te luisteren. Neem er de tijd voor, want dit stuk wordt mooier naarmate je het beter leert kennen.