Een depressie te boven met het Piano Concerto No 2 van Rachmaninoff
II. Adagio sostenuto
Piano Concerto No. 2 in C minor, Op. 18
Ik ben Sergei Rachmaninoff, en nu leg ik je het tweede deel van mijn Piano Concerto No 2 uit, het II. Adagio sostenuto. Je hoort hoe dit deel na een kadens van de piano langzaam wegebt tot de solist helemaal alleen overblijft, en dat stille slot blijft lang hangen. Wil je dit deel straks herkennen als het klinkt, probeer dan de Trainer , want daarin leren mijn collega-componisten en ik je dat op deze site.
---
Zo luister je zonder voorkennis
Je hoeft in dit deel niets te analyseren, je let er alleen op wie op welk moment het woord heeft. Het orkest, en dan vooral de strijkers, vormt een zacht kussen waar alles op rust, en de piano en de klarinet zijn de twee stemmen die erbovenuit zingen. Luister eerst naar de piano met zijn zacht rollende klanken, en wacht dan op de klarinet, want die krijgt een lang solo dat je bijna als een gesproken zin hoort. Meer is het niet: twee stemmen en een rustig orkest, en een stuk dat je niet hoeft te begrijpen om het te voelen.Een titel die al zegt hoe laat het is
Adagio betekent langzaam en sostenuto betekent aangehouden, dus ik vraag je met die woorden om elke toon rustig te laten uitklinken. Ik begon aan dit deel in de zomer van 1900 in Italië, met nieuwe moed nadat dokter Dahl mij weer op de been had geholpen. Muziek die troost wil geven, kun je niet haastig spelen, want haast zou haar alleen maar kapotmaken. Mijn titel is dus eigenlijk een vriendelijk verzoek om even stil te gaan zitten.Geen sonate, geen rondo, gewoon een melodie die groeit
Het kiezen van de vorm was een zoektocht, want ik wilde geen strak bouwwerk maar iets dat vanzelf stroomt. Daarom hou ik me hier niet aan een sonate of een rondo, en kun je het beter horen als een lange melodie die steeds van klank verandert. Ik onderscheid vier gedeelten: de overgang van c-klein naar E-groot, het lange solo van de klarinet, de cadens van de piano en het langzame wegebben aan het slot. Die loop ik in de volgende alinea's een voor een met je door.Gedeelte 1: Het wolkendek trekt open
Het deel begint met een kleine reis, want ik moduleer van het c-klein van het eerste deel naar E-groot. Dat klinkt technisch, maar je hoort het gewoon als een wolkendek dat langzaam openbreekt. Het tempo blijft Adagio sostenuto, dus niemand heeft haast om ergens aan te komen. Als je het donkere gevoel van het eerste deel nog in je oren hebt, merk je meteen dat de stemming hier warmer en lichter wordt.Gedeelte 2: De klarinet krijgt eindelijk het woord
Nu komt de klarinet met een lang solo, en voor een houtblazer is dat een flinke eer. Hij zingt zijn melodie zoals iemand die hardop zit te denken, terwijl de piano er zachte, rollende klanken omheen legt. De klank van een klarinet is donker en zacht, en daardoor lijkt het bijna een menselijke stem. De stemming is hier intiem en peinzend en verandert nauwelijks, zodat je alle tijd hebt om er helemaal in weg te zakken.Gedeelte 3: De piano laat zich gaan
Daarna neemt de piano het initiatief over en wordt de muziek voller, omdat het orkest hem steeds sterker ondersteunt. De spanning loopt op tot een cadens, een passage waarin de pianist even helemaal alleen mag schitteren. Je hoort dan noten die als een stroompje over de toetsen lopen en die toch zacht en zangerig blijven. Na de cadens kalmeert alles weer, en het orkest komt terug om het slot voor te bereiden.Gedeelte 4: Het licht gaat langzaam uit
Het slot vind ik zelf het mooist, want de muziek verdwijnt geleidelijk, tot alleen de solist nog over is. Eén voor één wordt het orkest stiller, totdat de piano de laatste woorden helemaal alleen zegt. Je blijft in E-groot, en de rust die het hele deel heeft opgebouwd blijft tot de laatste toon bestaan. Het is een beetje alsof het gesprek aan tafel steeds zachter wordt, tot er nog maar één stem overblijft.Nu is het jouw beurt
Nu mag je zelf luisteren naar het II. Adagio sostenuto uit mijn Piano Concerto No 2. Druk op play en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk onderweg misschien aan wat we net hebben besproken: de overgang naar E-groot, de klarinet, de cadens en het wegebben. Ik hoop dat je de reis door dit deel net zo ontroerend vindt als ik die vond toen ik het schreef.---
Dat was mijn Adagio sostenuto, het langzame deel waarin ik uit c-klein zachtjes naar E-groot schuif. Heb je genoten van deze luistergids bij het II. Adagio sostenuto uit mijn Piano Concerto No 2? Ik hoop dat je de klarinet en de piano nu met andere oren hoort, en dat je in de stilte aan het einde, waar de piano alleen overblijft, iets van die rust hebt meegenomen. Er valt in dit concert nog veel meer te ontdekken, want de andere delen vertellen hun eigen verhaal, en ook rond de ontstaansgeschiedenis ligt nog genoeg om op te duiken. Klik gerust op de links hieronder om verder door mijn Piano Concerto No 2 te wandelen, en neem er rustig de tijd voor.