Honderd jaar dutten bij Sleeping Beauty Waltz van Tchaikovsky
De luistergids

Een compleet orkest op de gastenlijst

Als je voor het eerst naar mijn Sleeping Beauty Waltz luistert, let dan vooral op hoe de verschillende groepen in het orkest elkaar de bal toespelen. De strijkers dragen de grote, zingende melodie, terwijl vier hoorns en de diepe koperblazers zoals de trombones en de tuba voor een stevig en warm fundament zorgen. Bij een echt paleisfeest hoort natuurlijk ook wat extra glans, dus heb ik naast houtblazers zoals de piccolo en de althobo ook een heel stel slagwerkinstrumenten uitgenodigd. Vooral het klokkenspel, de tamboerijn en de triangel strooien af en toe wat lichte fonkelingen door de muziek, een beetje zoals de kroonluchters aan het plafond van de balzaal.

Bloemen voor de jarige prinses

Officieel heet dit stuk nogal droog het zesde nummer uit de eerste akte van mijn ballet The Sleeping Beauty, maar in de wandelgangen kreeg het al snel veel leukere bijnamen. Omdat we hier de zestiende verjaardag van Princess Aurora vieren op basis van het sprookje van Charles Perrault, staat deze dans ook wel bekend als de Garland Waltz of de Grande valse villageoise. Tijdens deze scène komen de dorpelingen en de jonge hovelingen namelijk het podium op om voor de jarige prinses te dansen met grote bloemenslingers in hun handen. De titel verwijst dus rechtstreeks naar die vrolijke bloemenzee op het toneel van het Mariinsky Theatre, waar Carlotta Brianza destijds de hoofdrol danste.

Een muzikaal broodje met een verrassende vulling

Voor de opbouw van de Sleeping Beauty Waltz koos ik niet voor een ingewikkelde sonate of een rondo, maar voor een heldere driedelige vorm die je kunt samenvatten als A-B-A. Je kunt het eigenlijk zien als een goedgevuld broodje, waarbij de twee buitenste helften uit dezelfde meeslepende dansmelodie bestaan en het middendeel voor een fris contrast zorgt. Om de dansers op het podium de tijd te geven om klaar te gaan staan en aan het einde weer netjes te buigen, heb ik daar nog een korte inleiding voor gezet en een krachtig slotstuk achteraan geplakt. In de komende alinea's loop ik die vijf onderdelen één voor één met je door, zodat je precies hoort hoe die 297 maten samen één vloeiend verhaal vormen.

Deel 1: Eerst even de zaal wakker schudden

We beginnen met een krachtige orkestrale inleiding waarin ik met koperblazers en pauken meteen de aandacht opeis voor het feest dat op het punt van beginnen staat. In plaats van direct in het walstempo te vallen, laat ik de muziek eerst even statig klinken zodat iedereen op het podium zijn plek kan vinden. Na die eerste plechtige akkoorden hoor je hoe de spanning langzaam oploopt en de strijkers alvast voorzichtig beginnen te kriebelen van ongeduld. Het voelt precies als het moment waarop de grote deuren van de paleiszaal openzwaaien en je vanuit de gang ineens al het feestgedruis tegemoet loopt.

Deel 2: Zwierig draaien zonder duizelig te worden

Zodra de eigenlijke wals losbarst in het tempo Allegro, Tempo di Valse, zetten de violen in Bes-majeur de hoofdmelodie in waar het hele stuk om draait. Die melodie golft zo natuurlijk op en neer in de driekwartsmaat dat je bijna vanzelf op je stoel begint mee te wiegen. Terwijl de strijkers die lange lijnen vasthouden, geven de hoorns en de houtblazers op de achtergrond precies op het juiste moment een vriendelijk duwtje in de rug. Het klinkt groots en koninklijk, maar tegelijkertijd zo lichtvoetig dat de dansers met hun bloemenslingers schijnbaar moeiteloos over de vloer zweven.

Deel 3: Op de tenen door de paleistuin

In het middendeel, het B-gedeelte van mijn vorm, neem ik even afscheid van dat brede gebaar en wordt de sfeer ineens een stuk lichter en speelser. Hier geef ik het klokkenspel en de houtblazers zoals de fluiten en klarinetten de ruimte om samen een dartel, bijna fluisterend melodietje uit te wisselen. Na al dat weelderige gedraai van de grote groep voelt dit stukje alsof er een frisse avondbries door de warme balzaal waait. De danspassen worden hier kleiner en sneller, waardoor je als luisteraar even op het puntje van je stoel gaat zitten voordat het grote geweld weer terugkeert.

Deel 4: Een feest van herkenning

Na dat lichte tussendoortje laat ik het eerste deel weer in zijn volle glorie terugkeren, want een goede melodie mag je best twee keer op een avond serveren. Omdat je het hoofdthema nu al kent, valt het bij deze terugkeer extra goed op hoe rijk ik de verschillende instrumenten om elkaar heen heb gevlochten. De strijkers zingen nog net zo uitbundig als aan het begin, terwijl de koperblazers zoals de cornetten en trompetten het geheel nog wat steviger aanzetten. Het is het muzikale equivalent van een feestje dat inmiddels zo goed op gang is dat zelfs de meest verlegen gasten zich op de dansvloer wagen.

Deel 5: Vuurwerk voor het laatste buiginkje

We sluiten af met de coda, het staartje van het stuk waarin ik alle registers nog één keer opengetrokken heb voor een spetterend einde. Het tempo lijkt voor je gevoel nog een tikje op te schroeven terwijl het hele orkest, inclusief de grote trom en de bekkens, voluit meespeelt. De melodie schiet in korte, energieke flarden voorbij, alsof de dansers nog snel een paar laatste pirouettes draaien voordat ze buiten adem raken. Met een reeks strakke, feestelijke slotakkoorden valt het doek voor deze scène en kan het publiek eindelijk beginnen met klappen.

Nu is de dansvloer voor jou

Nu je weet hoe het stuk in elkaar zit, nodig ik je van harte uit om zelf naar mijn Sleeping Beauty Waltz te gaan luisteren. Druk gewoon op de afspeelknop en laat je lekker meevoeren door de muziek. Houd tijdens het luisteren misschien in je achterhoofd wat ik je net over de opbouw en de instrumenten heb verteld. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze muzikale reis door mijn wals als ik destijds in Frolovskoye had toen ik haar op papier zette!