PYOTR ILYICH TCHAIKOVSKY

Een jongen uit de provincie die jurist moest worden

Ik werd in 1840 geboren in Votkinsk, ver weg in de Russische provincie Vyatka, als tweede zoon van een mijnbouwingenieur. Mijn vader heette Ilya en mijn moeder Aleksandra, en met mijn broers en zusters vormden we een druk gezin waarin altijd wel iemand iets te vertellen had. In 1854 overleed mijn moeder aan cholera, ik was pas veertien, en dat verlies was een diepe wond. Vanaf 1850 zat ik al op de Keizerlijke Rechtenschool in Sint-Petersburg, waar ik tot 1859 leerde voor een nette ambtenaar, wat voor een toekomstige componist ongeveer zo logisch is als een kat die leert zwemmen.

Van ambtenaar naar notenschrijver

Een baan als jurist had ik dus wel, maar de muziek bleef aan me trekken, en in 1862 schreef ik me in aan het pas geopende conservatorium van Sint-Petersburg. Mijn leraar was Anton Rubinstein, en bij hem leerde ik het vak van de grond af. In 1865 studeerde ik af, en een jaar later begon ik les te geven aan het nieuwe conservatorium in Moskou. In 1869 volgde de eerste versie van Romeo and Juliet, en dat is geen ballet, zoals mensen weleens denken, maar een stuk voor orkest waarin je de liefde en de ruzie gewoon kunt horen.

Moskou en een weldoenster die ik nooit zag

In Moskou werkte ik tot november 1878 aan het conservatorium, overdag met leerlingen en in de overige uren met mijn eigen noten. Dat was geen eenvoudige combinatie, want een componist heeft rust nodig en een lesrooster geeft die zelden. Gelukkig kwam er hulp van Nadezhda von Meck, die me vanaf het eind van de jaren zeventig met geld steunde. We schreven elkaar veertien jaar lang brieven, en dat is een hele stapel papier voor twee mensen die van elkaar houden op een respectabele afstand.

De stukken waar iedereen me van kent

Swan Lake ging in maart 1877 in première in het Bolshoi Theater in Moskou, en het verhaal van de prinses die in een zwaan is veranderd laat je in de muziek bijna zelf zwemmen. Mijn Piano Concerto No 1 opent met grote, volle akkoorden van de piano waarmee de solist meteen laat horen dat hij er zin in heeft. The Nutcracker klonk voor het eerst in december 1892 in het Mariinsky Theater, op dezelfde avond als mijn opera Iolanta, en het is vooral dat ballet met zijn glinsterende melodieën dat is blijven hangen. Mijn Symphony No 6 dirigeerde ik zelf bij de eerste uitvoering in oktober 1893, en het is een stuk dat stil en zwaar eindigt, alsof het licht langzaam wordt uitgedaan.

Een huwelijk dat geen succes werd

In juli 1877 trouwde ik met Antonina Milyukova, en ik had er beter even over na kunnen denken. Het huwelijk was in oktober van datzelfde jaar al voorbij, dus je kunt zeggen dat het korter duurde dan sommige zomervakanties. Dat was een zware tijd, waarin ik me ellendig voelde en heel graag ver weg wilde zijn. Toch is het ook het jaar waarin Swan Lake in Moskou voor het eerst op het toneel verscheen, dus helemaal verloren was die tijd niet.

Reizen, afscheid en een raadselachtig einde

In januari 1890 werd The Sleeping Beauty voor het eerst gespeeld in het Mariinsky Theater, en dat was een groot moment voor me. In oktober van dat jaar schreef Nadezhda von Meck me haar laatste brief, waarmee een lange vriendschap op papier eindigde. In mei 1891 stond ik in New York voor het orkest om mijn Coronation March te dirigeren bij de opening van de nieuwe concertzaal van Carnegie. Op 6 november 1893 overleed ik in Sint-Petersburg, op mijn drieënvijftigste, officieel aan de gevolgen van cholera, waarvoor het verhaal gaat dat ik onbekookt water dronk, al is er ook wel eens beweerd dat er meer achter zat, en dat weet niemand zeker.

Wat er van me over is gebleven

Mijn drie balletten, Swan Lake, The Sleeping Beauty en The Nutcracker, worden nog steeds op het toneel gebracht, en dat doet me meer plezier dan ik kan zeggen. Ook de 1812 Overture, die in augustus 1882 in Moskou werd gespeeld op een tentoonstelling, heeft zijn weg gevonden naar veel mensen die verder weinig met klassieke muziek hebben. Wat ik graag hoor is dat mensen mijn melodieën kunnen nafluiten zonder ooit een noot te hebben geleerd. Dat vind ik de mooiste vorm van succes, want muziek is er niet om te worden bewonderd maar om te worden meegenomen.

Wat ik je wil meegeven

Ik hoop dat je bij mijn muziek durft te voelen wat je voelt, of dat nu vreugde is, verlangen of verdriet. Je hoeft niets te weten over symfonieën of orkesten, je hoeft alleen maar te luisteren en je er even aan over te geven. Begin gerust met een melodie die je al kent, en laat je dan nieuwsgierig verder leiden naar de stukken die je nog niet kende. Als je daarna het gevoel hebt dat iemand je al die tijd precies heeft begrepen, dan heb ik gedaan wat ik wilde doen.