Skeletgozers shaken botten los bij Danse macabre van Saint-Saëns
De luistergids

Zo luister je, mattie, zonder diploma van het conservatorium

Yo bro, voor mijn Danse macabre heb je geen enkel diploma nodig, dus ga fissa zitten en spits die oren, wollah! Let eerst op de harp, ouwe: die ramt de klok van middernacht in elkaar, en dat is gewoon jouw startschot, safe! Daarna volg je die solo viool, jonguh, want dat gozertje is de Dood zelf die zijn gasten bij elkaar fiedelt, kanjer van een gastheer! Daaromheen staat een heel orkest van piccolo tot tuba, tintin, en let vooral op de xylofoon en de hobo, want die twee beesten hebben de gekste klusjes van de hele tent!

Waarom ik dit ding zo noemde, check

Ik gaf 'm de naam Danse macabre omdat het één grote dodendans is, gozer, en die Franse term loopt al sinds de middeleeuwen rond, wollah! Waar die term vandaan komt, weet niemand zeker, mattie: misschien van het Latijnse Chorea Machabæorum, de dans van de Makkabeeën, of via Spanje van het Arabische maqabir, en dat betekent begraafplaatsen, breezy! Mijn aanloop was het gedicht van Henri Cazalis, ouwe, dus die dichter mag ook even een dikke pluim ophalen, lekker bezig! Met zo'n titel weet je meteen dat er geen thee met koekjes komt, beest, maar een skeletten-party die knalt als een gek, tintin!

De vorm: geen sonate, geen rondo, gewoon gek

De vorm kiezen was een avontuur op zich, jonguh, want sonate of rondo, nee hoor, mijn Danse macabre is een symfonisch gedicht in één stuk, wollah! Die vorm van Liszt omarmde ik in de jaren 1870, gozer, beginnend met Le Rouet d'Omphale in 1871, en Danse macabre is mijn bekendste in dat genre, kanjer! Ik hak het voor jou in vijf brokken, mattie: middernacht, de viool, het feest, het Dies irae en de haan, dus je raakt echt de weg niet kwijt, breezy! In de volgende paragrafen duik ik in elk deel, ouwe, dus hou je broek vast, want dit wordt een bizarre ontdekkingstocht, tintin!

Deel 1: De dooie wekker gaat af

Ik begin met de harp, bro, die één en dezelfde D twaalf keer plukt voor de slagen van middernacht, en dat klinkt zo kaal dat je nekharen rechtop gaan staan, wollah! Het tempo is hier lekker rustig, ouwe, geen haast, alsof de nacht zelf op zijn tenen sluipt, safe! Mijn stuk staat in G mineur, mattie, dus het is donker, kil en een beetje glibberig, breezy! En jij zit daar te wachten op wat komen gaat, beest, terwijl het orkest zachtjes de spanning opblaast als een ballon, tintin!

Deel 2: De skeletten-DJ pakt de viool

Dan komt de solo viool binnen, jonguh, op een tritonus, en dat schuurt meteen als zand in je boterham, wollah! Die E-snaar heb ik naar E♭ gestemd, gozer, scordatura heet dat, dus de viool klinkt expres scheef en gemeen, kanjer! De sfeer schiet van griezelig stil naar duivels vrolijk, mattie, want de Dood zit hier te zagen alsof hij de DJ is van de hele begraafplaats, beest! En die dooie gasten? Die komen uit hun graf gekropen, ouwe, en beginnen te schuifelen, lekker bezig!

Deel 3: Het bottenfeest wordt een rave

Nu gaat het tempo omhoog, bro, het orkest begint te draaien en te wervelen, en alle skeletten zijn aan het gassen, wollah! De xylofoon klakt als losse botten, jonguh, en die truc vond ik zo dope dat ik 'm later weer pakte in het deel 'Fossils' van The Carnival of the Animals, tintin! Ondertussen blijft het in G mineur zwaar donker, gozer, maar de muziek voelt als een draaimolen vol botten die niet meer stopt, kanjer! Piccolo, fluiten en trompetten gillen er bovenop, mattie, alsof een heel spookhuis tegelijk een selfie neemt, breezy!

Deel 4: Even een kerkliedje met een vrolijke jas

Halverwege laat ik de houtblazers het Dies irae citeren, ouwe, die oeroude kerkzang, maar dan in een majeur toonsoort, en dat voelt als een raar lichtstraaltje in de crypte, wollah! Bij de première in januari 1875 in het Parijse Théâtre du Châtelet ging het er ruw aan toe, bro, want volgens de één werd het slecht ontvangen en volgens de ander maar gemengd, safe! De critici hadden het over een misvormd Dies irae en gruwelijk gekrijs van viool en xylofoon, jonguh, wat een gezeur voor zo'n feestje, beest! Daarna schop ik de dans weer aan, mattie, want dat kerkliedje houdt het maar even uit tegen al die stampende botten, tintin!

Deel 5: De haan roept en iedereen duikt de kist in

In de coda doet een hobo de haan na, bro, en dat is het teken dat de dageraad eraan komt, dus hup, iedereen terug de kist in, lekker bezig! De spooklui sprinten terug naar hun graf, gozer, en de dans dooft uit als een kaars in de wind, breezy! En het grappige is, jonguh: mijn eigen ding werd later een publiekslieveling in de concertzaal, ondanks dat bejaarde gedoe bij de première, kanjer! Violisten willen hun snaar tegenwoordig zelfs niet meer anders stemmen dan in E♭, zeg ik altijd, mattie, die gasten zijn echt verkocht, wollah!

Druk op play, jonguh, en ga erin

Nou, nu mag jij het zelf checken, bro: gooi mijn Danse macabre aan en ram op die playknop, wollah! Laat je helemaal meezuigen door de muziek, ouwe, en laat de skeletten de rest doen, safe! Denk onderweg even terug aan wat ik je verteld heb, mattie: de harp, de viool, de xylofoon en de hobo, dat zijn je gidsen, tintin! Ik hoop dat je de reis door mijn Danse macabre net zo'n kick vindt als ik had toen ik 'm maakte, gozer, kanjer!