Galopperen door de wolken met Wagners Ride of the Valkyries
De achtergrond
Ride of the Valkyries, WWV 86B
Ik ben Richard Wagner, en dit is het verhaal achter mijn Ride of the Valkyries. Je hoort hoe ik het stuk eerst nog verbood om los in de concertzaal te spelen, en het in 1877 in Londen toch zelf dirigeerde, met een toegift erbij. Wie onze stukken wil leren herkennen zodra ze klinken, kan dat op deze site bij mijn collega-componisten en mij doen, dus probeer de Trainer gerust uit.
---
Een melodie die te vroeg kwam
Op 23 juli 1851 schreef ik het hoofdthema op en zette er gewoon Walkürenritt boven. Dat was ruim vóór ik de tekst van de opera af had, want die schreef ik pas in juni 1852. Het is een beetje alsof je het refrein al neuriet terwijl je het liedje nog moet bedenken. Zo ging het bij mij wel vaker: eerst hoorde ik de muziek, daarna zocht ik de rest erbij.Geen opdracht, wel een heel groot plan
Niemand had me gevraagd om dit stuk te schrijven, en er was ook geen feest of gelegenheid waarvoor het moest klinken. Het hoorde bij de Ring, een enorm toneelwerk dat ik in mijn hoofd had en dat uit vier opera's bestaat. Die Walküre is de tweede van die vier. Ik schreef dus niet een losse showstopper, maar een stukje van een veel grotere puzzel.Een componist zonder geld, maar met vrienden
Toen ik aan Die Walküre werkte, woonde ik in Zürich, want na de mislukte opstand in Dresden in 1849 kon ik niet terug naar Duitsland. Geld had ik zelden genoeg. Gelukkig waren er vrienden en weldoeners, zoals Otto Wesendonck, die mij hielpen om mijn rekeningen te betalen en mijn werk voort te zetten. Ik kon dus rustig doorcomponeren, al bleef het wonen in ballingschap een vreemd bestaan.Een rumoerig hoofd in 1854
In mei 1854 was Das Rheingold af, en in juni begon ik aan de muziek van Die Walküre. In datzelfde jaar maakte ik kennis met de filosofie van Schopenhauer, die mijn gedachten flink door elkaar schudde. Daarnaast groeide mijn band met Mathilde Wesendonck, en dat maakte mijn hoofd zeker niet rustiger. Een stuk over stormachtige vrouwen te Paard schreef ik dus op een moment dat het in mijn eigen leven ook niet stil was.Waar het stuk precies zit
Veel mensen denken dat de Walkürenritt, of Ritt der Walküren, zoals ze in het Duits zeggen, het begin van de opera is. Dat klopt niet: het opent de derde akte, de laatste dus, en tot dan toe hebben de toeschouwers al uren gezeten. Ik heb er ook iets slims in verwerkt, want het thema van de Walkuren klinkt samen met de strijdkreet van Brünnhilde uit de tweede akte. Wie goed luistert, hoort dus een stem uit het verleden van het verhaal terugkomen.Het werk was klaar, maar ik was er niet bij
In maart 1856 had ik de hele opera georkestreerd, en toen moest hij nog veertien jaar wachten. Op 26 juni 1870 ging Die Walküre in München in première, onder leiding van Franz Wüllner. Dat gebeurde omdat koning Ludwig II van Beieren erop stond, terwijl ik er zelf bezwaar tegen had. Ik ben er dan ook niet naartoe gegaan, wat misschien wat koppig lijkt, maar ik wilde de Ring liefst als geheel op mijn eigen manier laten zien.Ik verbood mijn eigen hit
In januari 1871 kreeg ik al verzoeken om de Walkürenritt los te spelen, buiten de opera. Ik noemde zoiets een grove onbeschaamdheid en verbood het. Toch werd het stuk gewoon gedrukt en verkocht in Leipzig, waarop ik mij bij mijn uitgever Schott beklaagde. Het hielp niet veel: een melodie als deze laat zich niet makkelijk in een kast opsluiten.Toch maar een toegift
Na de eerste complete uitvoeringen van de Ring in Bayreuth in 1876 liet ik het verbod los. Die Walküre werd daar op 14 augustus gespeeld onder Hans Richter. Op 12 mei 1877 dirigeerde ik de Ride zelf in Londen en speelde hem zelfs nog een keer als toegift. In de opera duurt het stuk ongeveer acht minuten, maar in de concertzaal kan het in drie minuten voorbij zijn.Een stuk dat de wereld in ging
Lang na mij kwam mijn muziek terecht in films die ik me nooit had kunnen voorstellen, zoals The Birth of a Nation uit 1915. In een Duits journaal van 4 juni 1941 klonk de Ride boven vliegtuigen die Kreta naderden, en dat vind ik een bedroevend gebruik van mijn muziek. In Apocalypse Now uit 1979 schalt het stuk uit luidsprekers tijdens een helikopteraanval op een dorp. Dat is, hoe gruwelijk ook, een scène die de kracht van het ritme zo goed laat horen dat veel mensen daardoor mijn muziek voor het eerst leerden kennen.Van filmzaal tot tekenfilm
Ook in 8 1/2 hoor je de Ride, en in 1957 verscheen de tekenfilm What's Opera, Doc?, die er met veel plezier mee speelt. Zo is het stuk uitgegroeid tot het geluid dat mensen oproepen als ze aan grootse opera denken. Naast het Bridal Chorus uit Lohengrin is het wellicht mijn bekendste werk. Dat een verboden stuk uiteindelijk zo beroemd werd, vind ik nog steeds een mooie, onverwachte draai.---
Zo, dat was het verhaal achter mijn Ride of the Valkyries. Heb je het een fijn verhaal gevonden om te lezen? Als ik er nu op terugkijk, vind ik het mooi dat een stuk dat ik nooit los van de opera bedoeld had, toch een eigen leven is gaan leiden. Eerst wilde ik het niet eens apart laten uitvoeren, maar na 1876 in Bayreuth liet ik dat verbod los. In 1877 dirigeerde ik het zelf in Londen, en toen het publiek erom vroeg, speelden we het meteen nog een keer. Zo verandert een melodie die ik jaren eerder op een papiertje zette, langzaam in muziek die van iedereen is. Er valt trouwens nog veel meer over dit stuk te ontdekken dan ik hier kwijt kon. Je kunt bijvoorbeeld nagaan waar je deze muziek later overal in terugvindt, of beter leren luisteren naar wat het orkest en de zangeressen precies doen. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te kijken en te luisteren. Ik hoop dat je er, de volgende keer dat je de Walkuren hoort aankomen, een beetje met andere oren naar luistert.