Spaans temperament op piano met Asturias (Leyenda) van Albéniz
De luistergids

Zes snaren of achtentachtig toetsen

Als je straks naar Asturias (Leyenda) luistert, moet je eerst even opletten of je één enkele piano hoort of juist een sologitaar. Ik heb het stuk namelijk gewoon voor de piano geschreven, maar ik liet de toetsen zo overtuigend een flamencogitaar nadoen dat gitaristen zoals Andrés Segovia er later gretig mee aan de haal gingen. Luister bij het begin vooral naar hoe één constante toon telkens terugkeert tussen de snelle noten door, net als de open snaar waar een gitarist met zijn duim en vingers omheen danst. Wanneer de muziek daarna losbarst in volle, felle klanken, hoor je hoe ik het woeste aanslaan van alle snaren tegelijk probeer te vangen.

Een naam waar ik zelf niets van wist

Om eerlijk te zijn heb ik de titel Asturias (Leyenda) zelf nooit bedacht, want bij de eerste uitgave in 1892 in Barcelona heette dit stuk simpelweg Prélude. Het was bedoeld als de opening van mijn driedelige pianobundel Chants d'Espagne, Op. 232, en ik speelde het op 28 maart van dat jaar in Parijs voor het eerst voor publiek. Pas in 1911, toen ik het tijdelijke al voor het eeuwige had verwisseld, plakte de Duitse uitgever Hofmeister er voor een uitgebreide editie van mijn Suite española, Op. 47 ineens een Noord-Spaanse regio en het woord legende op. Dat slaat muzikaal eigenlijk nergens op, want in plaats van noordelijke doedelzakken hoor je hier pure flamenco uit het zonnige Andalusië, alsof je een gerecht met olijven en knoflook opdient onder de naam Boerenkool.

Een muzikaal broodje met vier delen

Voor de opbouw van Asturias (Leyenda) koos ik geen ingewikkelde sonate of rondo, maar een heldere driedelige vorm met een aparte afsluiting aan het einde. Je kunt het zien als een stevig belegd broodje, waarbij twee vurige buitenkanten een veel rustiger en dromeriger middendeel omsluiten, gevolgd door een laatste hapje om het af te leren. Die opzet geeft me de ruimte om je eerst wakker te schudden, je daarna even op adem te laten komen en je vervolgens weer midden in het feestgedruis te zetten. In de volgende alinea's loop ik die vier delen één voor één met je langs, zodat je precies weet waar je onderweg op kunt letten.

Deel 1: Een vliegende start uit het zuiden

In het eerste deel zet ik het tempo op Allegro ma non troppo in een driekwartsmaat, wat betekent dat het lekker vlot vooruitgaat zonder dat de muzikant uit de bocht vliegt. Bij mijn origineel voor piano hoor je hier de toonsoort g-mineur, al zetten gitaristen het voor het gemak van hun vingers op de hals meestal over naar e-mineur. De sfeer is vanaf de eerste noot gespannen en opzwepend, geïnspireerd op het snelle ritme van de bulería uit Andalusië. Die felle afwisseling van zachte, tikkende noten en plotselinge, harde akkoorden zorgt ervoor dat je direct op het puntje van je stoel zit.

Deel 2: Een zanger in de koelte

Zodra het tweede deel begint, haal ik met de aanwijzing Piu lento de vaart er flink uit en slaat de sfeer volledig om. De opgefokte dans maakt plaats voor een zangerige melodie die bijna klinkt alsof iemand in alle rust een verhaal staat te vertellen. Hier liet ik me inspireren door de expressieve klanken van de malagueña en de soleá, twee stijlen uit de flamenco waarin het gevoel alle ruimte krijgt. Na al dat geren van de opening voelt dit middendeel als het moment waarop je vanaf een heet Spaans plein een koel, schaduwrijk steegje inloopt.

Deel 3: Terug naar het volle plein

In het derde deel is de rust weer voorbij en keer ik zonder omwegen terug naar het snelle tempo en de broeierige toonsoort van het begin. De gejaagde melodie met die koppig herhaalde noot neemt het roer weer over, precies zoals je die in de opening al hebt leren kennen. Doordat je net uit dat dromerige middendeel komt, klinkt deze terugkeer van de bulería bijna nog urgenter dan de eerste keer. Het is alsof de dansers even een slok water hebben genomen en nu met frisse moed weer de vloer op stuiven.

Deel 4: Het laatste woord voor de stilte

Om het verhaal echt goed af te ronden, plak ik er na die tweede dans nog een coda achteraan als definitieve uitsmijter. Hierin laat ik de grote spanning van de voorgaande minuten langzaam weglopen, zodat het stuk niet zomaar midden in een sprong ophoudt. De muziek zoekt nog een laatste keer naar die mystieke sfeer, voordat ik met een paar besliste klanken de deur definitief in het slot gooi. Zo krijgen zowel de luisteraar als de vermoeide vingers van de speler een waardig afscheid na al dat muzikale vuurwerk.

Nu jij op de speellijst

Nu is het tijd om zelf naar Asturias (Leyenda) te gaan luisteren en te horen hoe al die zuidelijke klanken samenkomen. Druk lekker op de afspeelknop en laat je meevoeren door de muziek, of je nu voor de piano of de gitaar kiest. Houd onderweg gerust in je achterhoofd wat ik je net over die gitaristentrucjes en de plotselinge rustpauze heb verteld. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze reis door mijn Asturias (Leyenda) als ik destijds had toen ik het op papier zette!