Een keizerlijke binnenkomst bij Beethovens Piano Concerto No 5
I. Allegro
Piano Concerto No. 5 in E-flat major, Op. 73
Ik ben Ludwig van Beethoven, en ik neem je mee door het eerste deel van mijn Piano Concerto No 5, het I. Allegro. Je hoort hoe het orkest het tweede thema zacht in majeur speelt en de piano het later in mineur laat terugkomen, als een mars op de tenen, zodat één melodie twee gezichten krijgt. Wil je onze stukken zelf herkennen zodra ze klinken, dan helpen mijn collega-componisten en ik je daarbij op deze site, dus probeer de Trainer maar uit.
---
Zo luister je zonder diploma
Ga er gemakkelijk voor zitten, want je hoeft niets van klassieke muziek te weten om dit eerste deel te kunnen volgen. Let vooral op het gesprek tussen het orkest en de piano, want de piano komt al vroeg binnen en antwoordt op de eerste akkoorden. Als je daarna een melodie hoort die je bijna kunt meezingen, onthoud haar dan goed, want ik laat haar later in een andere gedaante terugkomen. Het geheel heeft een heldhaftig, bijna militair karakter, dus stel je een optocht voor waarin de piano gewoon meeloopt.Een titel zonder poespas
Dat het deel I. Allegro heet, komt doordat ik er alleen de tempoaanduiding boven zette, en Allegro betekent zoiets als levendig en vlot. Het is een beetje zoals een bordje met 'Ingang' boven een deur: het zegt precies wat je nodig hebt en verder niets. Een bijnaam voor dit concert heb ik nooit bedacht, dus wie er een noemt, heeft het over iets wat een ander erop heeft geplakt. Wat ik je wel meegeef, is dat je een flinke, brede pas hoort in een maat van vier tellen, en dat die pas het hele deel blijft dragen.Een sonate met een groot hart
Voor dit deel koos ik de sonatevorm, en hoe droog die term ook klinkt, het is gewoon een verhaal met een begin, een midden en een terugkeer. Eerst stel ik de thema's voor, dan haal ik ze uit elkaar en schud ik ze door elkaar, en ten slotte komen ze terug op hun vertrouwde plek in Es groot. Het deel is langer dan het openingsdeel van al mijn eerdere pianoconcerten, dus er is ruimte genoeg om rond te kijken. Ik loop de onderdelen nu een voor een met je langs, zodat je precies weet waar je bent als je ze hoort.Onderdeel 1: Het orkest maakt zich breed
Het deel begint met het orkest, dat groot en vol de toon zet, en de piano reageert direct met een flonkerende uitbarsting. Daarna laat het orkest zijn thema's horen, en het heldhaftige, militaire karakter van de muziek is dan meteen duidelijk. Het tempo blijft Allegro en de stemming is trots en gespannen, alsof er iets belangrijks op komst is. Zie het als een gastheer die eerst het hele huis laat zien voordat de gasten mogen gaan zitten.Onderdeel 2: Dezelfde melodie, nu op zijn tenen
In de inleiding van het orkest klinkt het tweede thema eerst in een gladde, vriendelijke majeurvorm. Wanneer de solist het later overneemt, maak ik er een mineurversie van die als het ware op zijn tenen marcheert. Het is dezelfde melodie met een andere stemming: eerst zonnig, daarna bijna sluipend. Zo hoor je hoe weinig ik nodig heb om een melodie een heel ander gezicht te geven.Onderdeel 3: Waar alles mag verdwalen
In het middendeel haal ik de thema's uit elkaar, laat ik piano en orkest elkaar telkens aflossen en zwerft de muziek weg van de toonsoort waarmee we begonnen. De spanning loopt hier op, omdat je niet meer precies weet waar we naartoe gaan. Een criticus vond dat dit soort uitweidingen voor liefhebbers moeilijk te volgen waren, maar met een beetje geduld hoor je de bekende thema's steeds weer opduiken. Houd ze dus in de gaten, dan loop je nooit echt verloren, ook al lijkt het pad soms een lus te maken.Onderdeel 4: Alleen de altviolen blijven over
Vlak voor de terugkeer van het begin wordt het opeens heel stil in de muziek. Alleen de altviolen blijven nog over, onder zachte gebroken akkoorden van de piano. De muziek lijkt even adem te halen, alsof iedereen het licht uitdoet voor de verrassing die komt. Dan keert het hoofdthema terug en weet je dat we de weg naar huis hebben teruggevonden.Onderdeel 5: Thuiskomen met een cadens van mijn hand
In de terugkeer hoor je de thema's opnieuw, nu in een sfeer van bevestiging, alsof alles op zijn plaats valt. Ook de cadens, het stuk waarin de solist gewoonlijk alleen speelt en vaak zelf mag verzinnen wat hij wil, heb ik helemaal uitgeschreven. Ik wilde namelijk zelf bepalen wat er klinkt, en niet aan het toeval van de avond overlaten. Zo sluit het deel af zoals het begon: vol, vastberaden en in het stralende Es groot.Nu is het jouw beurt
Dan wil ik je nu uitnodigen om dit deel zelf te beleven. Druk op play en laat de muziek maar over je heen komen. Denk tijdens het luisteren af en toe terug aan wat we samen hebben besproken, want dan hoor je de verhaallijn er vanzelf in. Ik hoop dat je de reis door mijn I. Allegro net zo spannend vindt als ik die vond toen ik hem schreef.---
Ik hoop dat je het fijn vond om de luistergids bij I. Allegro uit mijn Piano Concerto No 5 te lezen. Als je na dit eerste deel nog even blijft hangen, merk je misschien hoe ruim het is opgezet: het is langer dan het openingsdeel van elk concert dat ik daarvoor schreef. Toch is dit maar het begin van wat er in dit concert te ontdekken valt. Er wachten nog een nachtelijk tweede deel en een finale die er zonder pauze op aansluit, en ook de geschiedenis van het stuk heeft nog genoeg te vertellen. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over mijn Piano Concerto No 5. Misschien hoor je het stuk daarna met heel andere oren.