Een keizerlijke binnenkomst bij Beethovens Piano Concerto No 5
II. Adagio un poco mosso
Piano Concerto No. 5 in E-flat major, Op. 73
Ik ben Ludwig van Beethoven, en ik vertel je graag over het II. Adagio un poco mosso uit mijn Piano Concerto No 5. Je hoort hoe dit rustige nachtstuk in B majeur zonder onderbreking overgaat in de finale, zodat je merkt hoe de rust langzaam in beweging komt. Zodra je dit deel ergens hoort, wil je het vast herkennen, en daar helpen mijn collega-componisten en ik je op deze site bij: probeer de Trainer .
---
Zet de lamp maar uit
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om dit deel te volgen, je hebt alleen een rustig kwartiertje nodig. Luister eerst naar de strijkers, want die spelen met een demper, een klein hulpstukje op de snaren dat het geluid zacht en gedekt maakt. Daarna komt de piano binnen als solist, en je hoort hem als een enkele stem boven het stille orkest zweven. Let ook op wat je niet hoort: de trompetten en de pauken zwijgen, net als de tweede fluit en de tweede klarinet, want in een slaapkamer verwacht je ook geen fanfare.Een titel met een slag om de arm
Adagio betekent langzaam, en dat was precies wat ik wilde: een deel dat de tijd laat rekken. "Un poco mosso" betekent ongeveer "een beetje bewogen", dus ik bedoelde het nooit als stilstaand, maar als een zachte stroming. Hoe ik het precies heb opgeschreven, is overigens niet helemaal zeker, want in mijn eigen handschrift staat "Adagio un poco moto" terwijl de uitgaven "mosso" drukken. Hoe je het ook schrijft, de bedoeling blijft dezelfde: langzaam en rustig, maar met net genoeg beweging om je mee te nemen.Geen sonate, geen rondo, maar een nachtstuk
Bij de vorm heb ik lang nagedacht, want het eerste deel is een sonatevorm en de finale een mengeling van sonate en rondo. Voor dit middendeel koos ik geen van beide, maar iets wat meer op een nocturne lijkt, een nachtelijk stuk dat vooral een stemming vasthoudt. Ik deel het voor jou op in drie stukjes: de strijkers openen in B majeur, de piano komt schemerend binnen, en dan glijdt de muziek zonder pauze de finale in. Die drie loop ik hierna één voor één met je door, zodat je precies weet waar je bent als je ze hoort.Sectie 1: Fluisterend de avond in
Het deel begint in B majeur, en na de heldhaftige Es majeur van het eerste deel voelt dat meteen als een andere wereld. Het tempo is langzaam, je kunt de maat rustig in vier tellen meetikken, en de gedempte strijkers houden alles zacht. Het klinkt als een vroegromantische nacht, een beetje alsof je door een stille straat loopt waar alleen nog één raam verlicht is. Er gebeurt in het begin weinig tegelijk, en dat is de bedoeling, want ik wil dat je eerst went aan de stilte voordat er iets nieuws binnenkomt.Sectie 2: De piano komt binnen als de schemering
Bij de eerste inzet van de piano heb ik het woord "dämmernd" geschreven, en dat betekent zoiets als schemerend. Het tempo blijft rustig en we zitten nog steeds in B majeur, maar de sfeer verschuift van een orkest dat fluistert naar een solist die mijmert. Merk op dat de piano hier niet de baas speelt, terwijl hij in het eerste deel nog met flonkerende loopjes begon. Orkest en piano praten nu zachter en trager met elkaar, als twee mensen die laat op de avond nog even napraten.Sectie 3: Zonder pauze door de achterdeur naar de finale
Aan het einde laat ik de muziek niet tot rust komen, want dit deel gaat zonder onderbreking over in de finale. De stemming verandert van mijmerend naar afwachtend, alsof je voelt dat er iets staat te gebeuren. Dan breekt Es majeur door en danst het Rondo: Allegro ma non troppo weg in een maat van 6/8. Dat is mijn kleine verrassing voor je: net als je denkt dat de avond voorbij is, blijkt het ineens ochtend te zijn.Druk maar op play
Nu wil ik dat je dit deel zelf beleeft, dus zet het op en laat de muziek rustig over je heen komen. Denk onderweg even terug aan wat we hebben besproken: de gedempte strijkers, de schemerende piano en de overgang naar de finale. Een weetje om mee te nemen: dit Adagio was in 1912 het eerste deel van het concert dat ooit werd opgenomen, door Frank La Forge. Ik hoop dat je de reis door mijn Adagio un poco mosso net zo boeiend vindt als ik het vond om het te maken.---
Ik hoop dat je er plezier in hebt gehad om meer te leren over de luistergids van II. Adagio un poco mosso uit Piano Concerto No 5. Als je dit deel nu opnieuw opzet, hoor je misschien eerder hoe zacht de strijkers met hun dempers beginnen en hoe de piano daarna als een late schemering binnenkomt. Ik vind het nog steeds bijzonder dat zo'n stille, bijna nachtelijke muziek zonder onderbreking overgaat in het vrolijke slot van het concert. Er valt in Piano Concerto No 5 nog veel meer te ontdekken, bijvoorbeeld het verhaal achter het werk, de hoogtepunten en de andere delen. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen, en neem er de tijd voor.