Een keizerlijke binnenkomst bij Beethovens Piano Concerto No 5
III. Rondo. Allegro
Piano Concerto No. 5 in E-flat major, Op. 73
Ik ben Ludwig van Beethoven, en ik leg je graag het III. Rondo. Allegro uit mijn Piano Concerto No 5 uit. Je hoort hoe een huppelende melodie in een 6/8-maat steeds terugkeert, in een opzet van zeven delen die ABACABA heet, zodat je telkens voelt wanneer hij weer voor de deur staat. Op deze site leren mijn collega-componisten en ik je ook onze stukken herkennen wanneer je ze hoort, dus ga naar de Trainer en probeer het zelf.
---
Zo luister je zonder huiswerk
Ga er rustig voor zitten, want voor dit slotdeel heb je alleen oren en een beetje nieuwsgierigheid nodig. Volg vooral de piano, die hier de hoofdrol heeft, terwijl het orkest met strijkers, blazers en pauken antwoordt en soms even het podium overneemt. Voel daarnaast de maat: het deel staat in 6/8, dus het wiegt en huppelt in groepjes van drie, als een paard dat net iets te vrolijk is. Elke keer dat je het hoofdthema hoort terugkomen mag je even tevreden knikken, want dan heb je mijn plan door.Waarom dit deel zo heet
Een rondo is een stuk waarin een melodie steeds terugkomt, een beetje zoals een vriend die na elk uitstapje weer bij je aanbelt. Die naam lag voor de hand, want je herkent dit deel juist aan dat thema dat telkens thuiskomt. Allegro is de tempoaanduiding, en ik schreef er voluit "Allegro ma non troppo" bij, wat zoveel betekent als levendig, maar niet te snel. Zo krijgt de pianist de ruimte om elke noot te laten klinken in plaats van er hijgend doorheen te rennen.Zeven stukjes in een kring
Over de vorm van dit deel heb ik lang nagedacht, want ik wilde eigenlijk niet kiezen tussen een rondo en een sonatevorm. Het werd een mengvorm van allebei, opgebouwd uit zeven delen die je kunt opschrijven als ABACABA. De A is het hoofdthema in Es majeur dat steeds terugkeert, en de B en de C zijn de uitstapjes die daar tussenin zitten. Ik loop ze in de volgende alinea's één voor één met je langs, dus je hoeft nu nog niets te onthouden.Onderdeel 1: De voordeur gaat open
Het eerste A-gedeelte is het thema dat je de rest van het deel steeds zult tegenkomen, dus pak het hier meteen goed op. Het staat in Es majeur, het tempo is levendig en de 6/8-maat geeft het iets stuwends. De piano zet de melodie neer en het orkest neemt haar over, zodat je ziet hoe de solist en de anderen elkaar de bal toespelen. De stemming is vrolijk en zelfverzekerd, zonder enige haast om al iets te bewijzen.Onderdeel 2: Een zijpad met uitzicht
Dan begint het eerste uitstapje, de B, met een nieuwe melodie die zangeriger en wat lichter aanvoelt dan het hoofdthema. Het tempo blijft gelijk, maar de sfeer wordt vriendelijker, alsof het stuk even de tijd neemt om om zich heen te kijken. Let op hoe de piano hier meer als verteller klinkt en het orkest de rol van een aandachtige luisteraar krijgt. Zodra dit zijpad ophoudt, voel je al dat het hoofdthema weer onderweg is.Onderdeel 3: Oude bekende aan de deur
Het hoofdthema keert terug, en dit is het moment om te merken dat je het inmiddels herkent. Ik laat het opnieuw in Es majeur klinken, zodat je voelt dat we weer op vertrouwd terrein staan. Toch klinkt het niet precies hetzelfde, want de piano versiert het hier en daar en geeft er een eigen draai aan. Dat terugkeren met kleine veranderingen is de kern van een rondo, want je krijgt iets bekends en toch nét iets nieuws.Onderdeel 4: Het grote avontuur
In het C-gedeelte, het middenstuk, verlaat ik het vertrouwde pad het verst en gebeurt er in de muziek het meeste. De stemming schommelt tussen spanning en ontspanning, en de piano en het orkest schuiven sneller van het ene klankbeeld naar het andere. In de loop van dit slotdeel horen we ook de militaire ritmes terug, die je misschien al kent uit het eerste deel. Wie hier even de draad kwijtraakt, hoeft zich geen zorgen te maken, want het hoofdthema staat al klaar om je terug te halen.Onderdeel 5: Weer thuis, maar anders
Na het avontuur komt het hoofdthema voor de derde keer terug, en na al dat zwerven voelt dat als een warm welkom. Het is opnieuw het vertrouwde Es majeur, en het tempo lijkt bijna vanzelf weer op zijn plek te vallen. Je hoort dat het thema iets heeft meegemaakt, want het klinkt nu zekerder en een tikje breder dan eerst. Dit is het gedeelte waarin je het meest tevreden terugleunt, al is het stuk nog lang niet afgelopen.Onderdeel 6: Het zijpad krijgt een tweede kans
De tweede melodie, de B, komt nu terug als een oude bekende die je al eens eerder hebt ontmoet. Omdat je haar nu kent, hoor je beter hoe ik haar net iets anders aankleed en hoe de pianopartij zich ontwikkelt. De sfeer blijft ontspannen, maar er zit al een voorgevoel van het slot in, als iemand die onopvallend op zijn horloge kijkt. Het hoofdthema hoeft dan niet meer lang te wachten.Onderdeel 7: Het laatste woord
In het laatste gedeelte komt het hoofdthema een allerlaatste keer terug en rond ik de kring van het hele deel af. Vlak voor het einde zakt de muziek bijna weg in een gespannen stilte, zodat je als luisteraar de adem inhoudt. Daarna klimt de piano omhoog en maakt het orkest er met één krachtig gebaar een einde aan. Zo komt het verhaal van deze zeven stukjes precies terug waar het begon, in Es majeur, maar dan met alles wat je onderweg hebt gehoord.Nu is het jouw beurt
Nu mag je het zelf gaan horen: zet het III. Rondo. Allegro op en laat de muziek gewoon over je heen komen. Denk onderweg misschien aan wat ik je verteld heb, aan het thema dat steeds terugkeert en aan de uitstapjes ertussen. Je hoeft niets te onthouden, want als je het hoofdthema een paar keer hebt gehoord, herken je het vanzelf. Ik hoop dat je de reis door mijn III. Rondo. Allegro net zo spannend vindt als ik haar vond toen ik haar schreef.---
Zo, dit was het slot van mijn Piano Concerto No 5, en ik hoop dat je het fijn vond om meer te leren over het III. Rondo. Allegro. Als je nu terugdenkt aan dat laatste deel, dan hoor je misschien nog hoe het rustig wordt en hoe het stuk toch met een besliste zwaai afsluit. Misschien merk je ook dat een stuk dat je al kent bij elke keer luisteren iets nieuws laat horen. Er valt in dit concert nog veel meer te ontdekken, bijvoorbeeld de andere delen, het verhaal eromheen en de manier waarop het door de jaren heen is gespeeld. Klik dus gerust op de links die je hier vindt, dan kun je verder op onderzoek uitgaan in mijn Piano Concerto No 5. Ik wens je er veel luisterplezier mee.