SYMPHONY NO 5 VAN BEETHOVEN
'II. ANDANTE CON MOTO'
Symphony No. 5 in C minor, Op. 67
Ik ben Beethoven, en in dit stuk neem ik je mee door het Andante con moto uit mijn Symphony No 5. Ben je benieuwd naar wat er in dit deel allemaal gebeurt, en waarom een rustig middendeel toch zoveel te vertellen heeft? Ik ben er om je stap voor stap langs de details van het Andante con moto te leiden, zodat je straks met andere oren naar de melodieën en de mars luistert. Als we dit deel samen hebben doorgenomen, geef ik je daarna nog een paar manieren om Symphony No 5 verder te ontdekken.
---
Zo luister je mee zonder gids
Je hoeft niets van klassieke muziek te weten om het Andante con moto te volgen, als je maar let op wie er aan het woord is. Eerst zingen de altviolen en de cello's samen een warme, rustige melodie, en dat klinkt als twee oude vrienden die zonder haast aan de keukentafel zitten te praten. Daartegenover zet ik de trompetten en de pauken, die met een stevige marsstap alles groter en feestelijker maken. Als je bij elk stukje even denkt 'zacht en zingend' of 'luid en marcherend', weet je op ieder moment waar je bent.Waarom het geen gewone rustpauze werd
Boven dit deel schreef ik Andante con moto, en dat betekent ongeveer: in wandeltempo, maar wel met beweging. Na de spanning van het eerste deel wilde ik rust, maar geen stilstand, want een wandelaar die op é én plek blijft staan is geen wandelaar meer. Daarom koos ik ook de maatsoort 3/8, die alles zachtjes laat wiegen en toch steeds vooruit laat gaan. Zo klinkt het deel kalm aan de oppervlakte, terwijl eronder de muziek rustig doorstroomt.Twee thema's en een volle kleerkast
De vorm van dit deel kiezen was een avontuur op zich, en ik ben uiteindelijk uitgekomen bij variaties op twee thema's, die ook wel dubbelvariaties heten. Ik laat twee melodieën elkaar afwisselen en steeds in een nieuw jasje terugkomen. Het ene thema is de zingende melodie voor altviolen en cello's, het andere is de stoere mars met trompetten en pauken. In de volgende paragrafen loop ik de onderdelen één voor één met je langs, dus blijf gerust bij me in de buurt.Onderdeel 1: De melodie komt op sokken binnen
Ik begin in As-majeur, een toonsoort die voor mij warm en een beetje glanzend klinkt, en de altviolen en cello's nemen als eersten het woord. Het tempo is rustig, de drie tellen per maat wiegen heen en weer, en er is nog niets wat je opschrikt. De sfeer is vriendelijk en bijna intiem, alsof ik je iets vertel dat ik alleen aan jou kwijt wil. Onthoud deze melodie goed, want ik ga er nog vaak mee spelen.Onderdeel 2: De mars loopt zonder kloppen binnen
Dan slaat de stemming om, want de trompetten en de pauken komen erbij en het geluid wordt ineens breder en helderder. Het is een stoere mars, en in plaats van zachtjes zingen hoor je nu vooral een groep die met opgeheven hoofd voorbij loopt. Het tempo blijft in wezen hetzelfde, maar door de felle klank lijkt alles sneller en groter. Let op het verschil met de eerste melodie: daar vertel ik iets, hier maak ik een aankondiging.Onderdeel 3: Dezelfde melodie, een ander jasje
Nu begint het eigenlijke variëren, want de zingende melodie komt terug en ik hang er steeds meer noten omheen. Wat eerst simpel was, wordt sierlijker en bewegelijker, en andere instrumenten nemen de melodie over van de altviolen en de cello's. Je herkent de omtrek nog steeds, net zoals je een vriend herkent die een andere jas aan heeft. De sfeer blijft zacht en vriendelijk, maar er zit steeds meer leven in.Onderdeel 4: De mars komt terug met spierballen
Daarna laat ik ook de mars terugkomen, en ook hij is veranderd, want ik geef hem een andere kleur en een andere kracht mee. Zo wisselen de twee thema's elkaar af, en elke keer duurt het even voor je merkt wat ik er nu weer mee gedaan heb. Die afwisseling tussen zacht en luid, tussen zingen en marcheren, vertelt het verhaal van dit deel. Aan het eind laat ik de muziek rustig uitlopen, zodat je even tijd hebt om op adem te komen voor wat daarna komt.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt: zet het Andante con moto op, ga lekker zitten en laat de muziek gewoon over je heen komen. Denk tijdens het luisteren eens terug aan wat ik je verteld heb, aan de zingende melodie, de mars en alle kostuums die ze onderweg aantrekken. Je hoeft niets te herkennen of te begrijpen, want als je het mooi vindt, is dat al genoeg. Ik hoop dat je dit deel net zo met plezier beluistert als ik het met plezier heb geschreven.---
Zo, daar zijn we dan aan het einde van deze luistergids gekomen. Ik hoop dat je het fijn vond om samen met mij door het Andante con moto uit de Vijfde symfonie te wandelen, en dat je de zingende melodie en de stevige mars nu met andere oren hoort. Wat mij betreft is dit deel een beetje als een rustige wandeling met een onverwachte wending: je denkt dat je de weg kent, en dan komt er toch weer iets nieuws om de hoek kijken. Dat is ook een mooie manier om naar de rest van het werk te luisteren. Want de Vijfde symfonie heeft nog veel meer te bieden dan dit ene deel. Er zijn vier delen die samen een reis maken van een stormachtig c-mineur naar een stralend C-majeur, en onderweg valt er steeds iets nieuws te ontdekken. Ook de verhalen eromheen zijn de moeite waard, bijvoorbeeld hoe het werk ontstond en hoe het bij de eerste uitvoering in 1808 werd ontvangen. Wil je meer weten, klik dan gerust op de links hieronder om de Vijfde symfonie verder te verkennen. Misschien ontdek je daar precies dat ene moment dat jou het meest raakt.