SYMPHONY NO 5 VAN BEETHOVEN
'I. ALLEGRO CON BRIO'
Symphony No. 5 in C minor, Op. 67
Hallo, ik ben Beethoven, en ik ga je graag vertellen over het eerste deel van mijn Vijfde symfonie, het Allegro con brio. Ben je benieuwd hoe dit deel in elkaar zit en wat er onder die bekende vier noten schuilgaat? Ik loop met je mee door alle details van het Allegro con brio, zodat je straks niet alleen hoort wat er gebeurt, maar ook begrijpt waarom. Daarna geef ik je nog een paar manieren om de Vijfde symfonie verder te ontdekken, voor als je meer wilt horen dan dit ene deel.
---
Luisteren zonder diploma
Je hebt geen voorkennis nodig om het Allegro con brio te volgen, want je hoeft maar op één ding te letten: de vier noten waarmee ik begin. Luister maar hoe dat motief van drie korte en één lange noot van de strijkers naar de blazers verhuist en weer terug, als een estafettestokje dat niemand wil laten vallen. De strijkers zijn de motor van het geheel, de blazers geven kleur en de pauken zorgen voor de klappen op de juiste momenten. Als je die vier noten blijft herkennen, raak je de draad niet kwijt, ook niet op de plekken waar ik ze goed verstopt heb.Een naam met vuur erin
Boven dit deel schreef ik Allegro con brio, en dat betekent zoiets als snel en met vuur. Het eerste woord zegt hoe vlot de muzikanten moeten spelen, het tweede hoe ze dat moeten doen: met energie en branie. Ik wilde dat het orkest nergens rustig achterover gaat zitten, en c-mineur, de toonsoort van dit deel, past daar goed bij. Het verhaal gaat dat ik over die vier noten zou hebben gezegd dat het noodlot zo op de deur klopt, maar dat komt van Anton Schindler, die het na mijn dood opschreef, dus of ik het echt zei, weet niemand zeker.Een bouwplan met een eigen wil
Dit deel heb ik geschreven in sonatevorm, een bouwplan met een expositie, een ontwikkeling en een reprise, en bij mij komt er nog een coda achteraan. Je kunt het zien als een verhaal: eerst maak je kennis met de personages, dan komt het gedoe, en daarna keert iedereen min of meer thuis. De expositie laat ik twee keer spelen, in een 2/4-maat die als een stevige, marcherende pas blijft doorklinken. Ik loop de vier stukken hierna een voor een met je door, dus houd die vier noten maar binnen handbereik.Deel 1: De expositie, waar alles met een klap begint
Zodra het motief heeft gesproken, stort het orkest zich in het eerste thema in c-mineur, en de vier noten blijven er onophoudelijk in terugkomen. Halverwege laten de hoorns een korte, krachtige roep horen, die als een scharnier naar het tweede thema werkt. Dat tweede thema is zachter en zingender, een lichtpuntje in alle dreiging, al sluipt het motief er op de achtergrond toch weer in. Daarna begin ik dit hele stuk opnieuw, want ik laat de expositie herhalen, zodat je kunt oppikken wat je de eerste keer gemist hebt.Deel 2: De ontwikkeling, waar ik met mijn eigen motief ga stoeien
Hier pak ik het motief en zet ik het in een draaimolen van toonsoorten, zodat het steeds ergens anders opduikt en steeds anders klinkt. Strijkers en blazers gooien het over en weer, soms in kleine brokjes, en je voelt de spanning stap voor stap oplopen. Tegen het einde word ik steeds stiller, tot er bijna alleen nog akkoorden overblijven die de blazers en de strijkers om en om spelen. Dan barst alles weer los, en dat is het teken dat de terugkeer eraan komt.Deel 3: De reprise, waar iedereen terugkomt maar niet helemaal dezelfde
Terug in c-mineur klinkt het eerste thema weer als in het begin, maar nu nog een stuk feller. Midden in de storm laat ik het tempo even stilvallen en geef ik een eenzame hobo een korte, klagende melodie, alsof iemand in een leeg huis iets roept. Ik wilde dat je even kunt ademhalen en merkt dat er zelfs in al dat geweld ruimte is voor een zachte stem. Daarna keert ook het tweede thema terug, rustiger dan de rest, maar de storm blijft op de loer liggen.Deel 4: De coda, want ik kon niet stoppen
Na de reprise had ik nog niet alles gezegd, dus schreef ik een lange coda die bijna aanvoelt als een tweede ontwikkeling. Het motief klinkt hier nog krachtiger, en de akkoorden volgen elkaar steeds sneller op. Uiteindelijk blijf ik in c-mineur en hamer ik het deel dicht met een paar harde slagen, als iemand die een deur dichtgooit. Daarmee is dit deel af, maar de spanning is nog niet weg, en daarom volgen er nog drie delen.Druk maar op play
Nu is het jouw beurt om het Allegro con brio zelf te beleven: zet de muziek aan en laat het gewoon over je heen komen. Denk tijdens het luisteren even terug aan wat ik je verteld heb, vooral aan die vier noten, dan weet je steeds waar je bent. Hoor je ze terugkomen, dan weet je dat ik ze goed verstopt had. Ik hoop dat je de reis door mijn Allegro con brio net zo spannend vindt als ik het vond om het te schrijven.---
Zo, je bent aan het einde gekomen van de luistergids bij het Allegro con brio, en ik hoop dat die vier beroemde noten nu een tikje anders klinken dan toen je begon. Heb je het leuk gevonden om meer te leren over het Allegro con brio uit Symphony No 5? Ik hoop het, want ik heb er zelf jarenlang over nagedacht hoe die paar noten een heel deel konden dragen. Wat je er nu over weet, hoor je bij elke volgende keer luisteren weer een beetje scherper terug. En er valt in Symphony No 5 nog veel meer te ontdekken dan dit ene deel. Er volgen nog drie delen, en samen brengen ze je van een stormachtig c-mineur naar een finale in C-majeur, die klinkt alsof de wolken eindelijk wegtrekken. Het langzame deel heeft twee heel verschillende thema's, het derde deel haalt het motief van de vier noten terug, en in de finale laat ik voor het eerst in een symfonie de piccolo, de trombones en de contrafagot meespelen. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Symphony No 5. Misschien hoor je het openingsmotief binnenkort ineens op een heel andere plek terug, en dan weet je precies waar het vandaan komt.