Wakker schrikken bij Haydns Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise"
I. Adagio cantabile – Vivace assai
Symphony No. 94 in G major, Hob. I:94
Ik ben Haydn, en ik leg je graag uit hoe het eerste deel, I. Adagio cantabile – Vivace assai, in elkaar zit. Je hoort hoe het levendige hoofdthema van het Vivace assai pas vlak voor het einde van het deel een echt afgeronde slotzin krijgt, en dat houdt de spanning lang vast. Op deze site leren mijn collega's en ik je ook om onze stukken te herkennen zodra je ze hoort, dus probeer het zelf en open de Trainer .
---
Wie speelt hier eigenlijk wat?
Voor dit eerste deel, I. Adagio cantabile – Vivace assai, schreef ik voor paren fluiten, hobo's, fagotten, hoorns en trompetten, met daarbij pauken en strijkers. Luister eerst naar de strijkers, want zij dragen het grootste deel van de melodie en houden de muziek in beweging. De houtblazers en de hoorns zet ik er als kleuren bij, en de trompetten en pauken geven vooral kracht en een stevige bodem als het luider wordt. Mijn tip is dat je één groep kiest om te volgen en de rest er gewoon omheen laat klinken, want zo hoor je bij elke nieuwe luisterbeurt iets anders.Een titel die precies zegt wat je hoort
Adagio cantabile betekent langzaam en zangerig, en Vivace assai betekent heel levendig, dus de titel is eigenlijk een korte routebeschrijving. Het deel heeft twee gezichten: eerst een rustige inleiding in drie kwart, daarna een stevig hoofdgedeelte in zes achtste. Daarom staan die twee aanduidingen met een streepje aan elkaar, want ze horen bij één en dezelfde muziek. De bijnaam "Surprise" hoort trouwens bij het Andante en niet bij dit deel, en wie die naam heeft bedacht, weten we niet.Een vorm met een aanloopje
Een vorm kiezen voor dit deel was een avontuur, want ik wilde eerst een rustige inleiding en daarna muziek die echt vooruit wil. Het levendige hoofdgedeelte is een sonatevorm, en dat betekent dat je de thema's eerst leert kennen, dan hoort hoe ze worden uitgewerkt en ze uiteindelijk ziet terugkeren. Met de inleiding erbij krijg je vier onderdelen, die elk hun eigen sfeer hebben. Ik loop ze in de volgende alinea's een voor een met je langs, zodat je precies weet waar je bent.Onderdeel 1: Eerst even ademhalen
De Adagio cantabile opent langzaam en zangerig, in een maat van drie kwart die de muziek iets wiegends geeft. Hier hoef je nog niets te herkennen, want ik geef je alleen een warme, rustige sfeer om in te komen. Het is een beetje alsof iemand zijn stem schraapt voordat hij een mooi verhaal gaat vertellen. Als je goed luistert, hoor je onder de rust al een lichte spanning, alsof er straks iets in beweging komt.Onderdeel 2: Het tempo trekt aan
Dan begint het Vivace assai, en de maat verandert naar zes achtste, met een ritme dat bijna danst. Let op het begin van het hoofdthema, want even lijkt de muziek een donkerder kant op te gaan, waarna ze toch in G majeur terechtkomt. Die kleine aarzeling maakt het thema levendig, omdat je nooit helemaal zeker weet waar het heen gaat. Het is hier vooral vrolijk en vol energie, en de strijkers geven daarbij het tempo aan.Onderdeel 3: Het thema gaat op reis
In het middenstuk neem ik de ideeën uit het hoofdgedeelte en zet ik ze in een ander licht. De muziek wisselt van toonsoort, en daardoor klinkt dezelfde melodie steeds een beetje anders. De sfeer wordt hier onrustiger en spannender, omdat je niet weet wanneer het bekende thema weer terugkomt. Probeer onderweg stukjes van het thema te herkennen, want ze zijn steeds net iets veranderd.Onderdeel 4: Thuiskomen, maar niet meteen
Daarna keert het hoofdthema terug en weet je weer waar je bent, en dit onderdeel heet in de vaktaal de reprise. Toch laat ik het thema pas bijna aan het einde van de reprise echt afronden, dus je moet nog even geduld hebben. Wanneer dat gebeurt, voel je dat een lange zin eindelijk zijn laatste punt krijgt. Zo sluit het deel af met de zekerheid van iemand die precies wist waar hij naartoe wilde.Nu is het jouw beurt
Ik nodig je uit om I. Adagio cantabile – Vivace assai nu zelf te beluisteren, dus druk maar op de afspeelknop. Laat de muziek gewoon over je heen komen, en denk onderweg aan wat ik je heb verteld over de twee gezichten van dit deel. Toen ik de symfonie in 1792 in Londen voor het eerst liet horen, zat ik zelf achter de fortepiano en was ik benieuwd hoe het publiek zou reageren. Ik hoop dat je er net zoveel plezier aan beleeft als ik had bij het schrijven.---
Ik hoop dat je met plezier hebt gelezen over dit eerste deel, I. Adagio cantabile – Vivace assai, uit mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise". Als je nu terugdenkt aan die rustige, zangerige inleiding en het levendige Vivace assai dat erop volgt, dan hoor je misschien al meer dan de eerste keer. Zo gaat het met muziek die je vaker opzet: elke keer valt je iets anders op, en het ene detail leidt vanzelf naar het volgende. Het eerste deel is ook maar het begin, want mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise" heeft nog veel meer te bieden. Er zijn nog drie delen te ontdekken, en achter de noten zit ook nog genoeg te vertellen. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise". Neem er de tijd voor, en laat je door de muziek de weg wijzen.