Wakker schrikken bij Haydns Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise"
III. Menuetto: Allegro molto
Symphony No. 94 in G major, Hob. I:94
Ik ben Haydn, en ik neem je graag mee door het derde deel, het III. Menuetto: Allegro molto. Je hoort een menuet dat zo vlot gaat dat je er bijna niet meer op kunt dansen, met een boers klinkend oompah-begeleidinkje eronder. Wil je weten hoe je onze muziek zelf kunt herkennen als die klinkt, iets wat mijn vakgenoten en ik je op deze site bijbrengen, dan wacht de Trainer op je.
---
Wie doet wat in een menuet dat zo'n haast heeft?
Voor dit derde deel, het III. Menuetto: Allegro molto, schreef ik voor paren fluiten, hobo's, fagotten, hoorns en trompetten, met daarbij pauken en strijkers. Let eerst op de begeleiding, want die klinkt als een boerendans: oempa, oempa, steeds op dezelfde stevige manier. In het middenstuk hoor je de violen een melodie spelen die de fagot een octaaf lager meespeelt, en daardoor krijgt die melodie iets warms en ronds. Probeer gerust mee te tikken op de maat, maar vergeet niet dat het tempo geen medelijden heeft met je vingers.Waarom dit geen gewoon menuet is
Ik noem dit deel Menuetto, omdat het op de plek staat waar in een symfonie van oudsher een menuet hoort, en dat is een dans. Daar zet ik Allegro molto achter, wat zeer vlug betekent, en dat is niet de manier waarop je een deftige dans uitvoert. Het is, denk ik, het vlugste en levendigste menuet dat ik in al mijn symfonieën heb geschreven. Je hoort hier hoe de muziek langzaam wegglijdt van het menuet waarop je kunt dansen, en op weg gaat naar het scherzo, een stuk dat vooral wil plagen en voortjagen.Een heel eenvoudig plan, vlug uitgevoerd
Voor dit deel koos ik geen sonatevorm en ook geen rondo, maar de oude vertrouwde opzet van een menuet met een trio. Dat betekent dat er drie stukken zijn: eerst het menuet, dan het trio als rustpunt, en daarna keert het menuet terug. Alles blijft in G majeur, dus de verrassing zit hier niet in een verre uitstap naar een andere toonsoort. Ik loop de drie stukken zo met je langs, en je zult merken dat er in zo'n kort deel toch een kleine reis te maken valt.Sectie 1: Het menuet zet er direct de pas in
Het menuet begint meteen in G majeur en in dat razendsnelle tempo, zonder dat iemand de tijd krijgt om te gaan zitten. De boerse oempa-begeleiding geeft het geheel een stevige, wat ruwe vrolijkheid, alsof de dans op een dorpsplein wordt gehouden. Je voelt dat dit geen elegante danszaal is, maar een plek waar met plezier stevig wordt gestampt. Onthoud dit eerste stuk goed, want je ziet het straks terugkomen.Sectie 2: Het trio, even op adem komen
Dan volgt het trio, en daar verandert de klank merkbaar doordat de violen en de fagot dezelfde melodie een octaaf uit elkaar spelen. Daardoor krijgt de melodie een eigen kleur, ronder en donkerder dan wat je net in het menuet hoorde. De stampende drift van het begin maakt plaats voor iets dat meer ruimte neemt, al verdwijnt de dansante beweging nooit helemaal. Dit is het stuk waarin je even kunt uitblazen, al weet je nu al dat het niet lang zal duren.Sectie 3: Het menuet komt weer binnen
Na het trio keert het menuet terug, en je herkent de boerse vrolijkheid van het begin meteen. Het voelt als thuiskomen na een korte wandeling, al is het huis zo vol energie dat je jas aan mag blijven. Omdat je dit stuk nu kent, hoor je beter hoe de muziek vooruit stuift en hoe weinig ruimte ze laat om stil te staan. Zo sluit het deel zich netjes af, en na deze dans bereid ik je voor op de finale.Zet hem maar aan, en blijf rustig zitten
Nu nodig ik je uit om dit III. Menuetto: Allegro molto zelf te beleven, dus druk op play en laat de muziek over je heen komen. Denk tijdens het luisteren nog even aan wat ik je heb verteld: de oempa-begeleiding, het trio met de violen en de fagot, en de terugkeer van het menuet. Je hoeft niets te herkennen om ervan te genieten, want de muziek doet het meeste werk helemaal zelf. Ik hoop dat je deze snelle dans net zo leuk vindt als ik hem vond toen ik hem schreef.---
Zo, daar zijn we aan het einde van dit menuet gekomen. Misschien lijkt het een klein deel tussen twee grotere, maar ik vind het een plek waar je goed hoort dat de muziek van mijn tijd langzaam aan het veranderen was. Een menuet was oorspronkelijk een statig danspasje, en hier laat ik het zo snel lopen dat je het bijna niet meer kunt volgen. Zo zet ik een eerste stap in de richting van het scherzo. Vond je het leuk om meer te weten te komen over het III. Menuetto: Allegro molto uit Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise"? Ik hoop dat je dit deel nu met andere oren hoort. Ik hoop ook dat je de volgende keer meteen opmerkt hoe boers de begeleiding klinkt en hoe luchtig het trio daarna volgt. Er valt in mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise" nog veel meer te ontdekken, ook buiten dit ene deel. Denk aan het verhaal eromheen, of aan de andere delen, die elk op hun eigen manier iets te vertellen hebben. Klik daarom gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise". Ik wens je er veel luisterplezier bij.