Wakker schrikken bij Haydns Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise"
IV. Finale: Allegro di molto
Symphony No. 94 in G major, Hob. I:94
Ik ben Haydn, en ik leg je graag uit hoe het vierde deel, de IV. Finale: Allegro di molto, in elkaar zit. Je hoort hoe de openingsmaten midden in de doorwerking plotseling terugkeren, op een plek waar je ze niet verwacht, en daardoor blijft dit vlotte slot steeds net een beetje anders klinken. Probeer het maar eens en start de Trainer , want hier leren mijn vakgenoten en ik je onze stukken herkennen zodra je ze hoort.
---
Wie doet wat in de finale?
In dit laatste deel spelen paren fluiten, hobo's, fagotten, hoorns en trompetten mee, met daarbij pauken en strijkers. Luister eerst naar de violen, want die zetten het vrolijke openingsthema neer en houden het hele deel op gang. De blazers geven kleur aan die melodie, zoals de verf over een tekening die de strijkers al hebben geschetst. Bewaar ook wat aandacht voor de pauken, want die krijgen helemaal aan het eind hun grote moment.Een titel als een wegwijzer
Finale betekent gewoon dat dit het slot van de symfonie is. Allegro di molto vertelt de musici hoe ik het wil hebben: snel, en dan nog een flink stuk sneller dan gewoon snel. Na het Andante met zijn variaties en het vlotte menuet wilde ik de luisteraar met veel energie naar buiten sturen. Zo'n titel is dus eigenlijk een bordje langs de weg waarop staat dat je de laatste kilometers ingaat, en dat ze in een stevig tempo gelopen worden.Een rondo dat ook een sonate wil zijn
Voor deze finale koos ik een sonaterondo, een vorm die twee dingen combineert. In een rondo komt een vast thema steeds terug, en in een sonate wordt een thema doorgespeeld, verplaatst en weer thuisgebracht, en ik heb beide in één deel gestopt. Ik loop de onderdelen met je langs: eerst het openingsthema, dan het middenstuk waar dat thema onverwacht opduikt, daarna de thuiskomst en tot slot de coda. Per onderdeel vertel ik je hieronder wat je kunt horen, en waar je even goed moet opletten.Sectie 1: Een deuntje om mee te fluiten
Het deel begint in G majeur met een lichtvoetig thema dat je na één keer horen al kunt meefluiten. Het tempo is vanaf de eerste noten hoog en dat verandert in de rest van het deel eigenlijk niet meer. De stemming is vrolijk en een beetje plagerig, alsof ik je een grapje beloof dat er nog aan zit te komen. Prent dit thema goed in je hoofd, want het is de rode draad door het hele deel en het komt nog vaker terug.Sectie 2: Waar is mijn thema gebleven?
Daarna gaat de muziek op pad, en dat is het middenstuk dat we de ontwikkeling noemen. Het thema wordt in stukjes gebruikt en naar andere toonsoorten meegenomen, waardoor je niet goed meer weet waar je bent. Midden in dit stuk hoor je dan plotseling de openingsmaten terug, en dat voelt als iemand die je al uitgezwaaid had en toch weer de kamer binnenloopt. Het tempo blijft even snel, maar de stemming wordt onrustiger, en juist dat maakt het weerzien zo leuk.Sectie 3: Iedereen weer thuis
Na al dat zoeken keert het thema terug in G majeur, en dan voel je dat alles weer op zijn plek valt. Dit noemen we de herhaling van het begin, waarin de ideeën van het deel nog één keer in de vertrouwde toonsoort klinken. Het tempo blijft hoog, maar de spanning zakt en de stemming wordt tevreden, bijna alsof het al klaar is. Precies daar reken ik op, want wie denkt dat het voorbij is, luistert even niet meer op.Sectie 4: De pauken krijgen het laatste woord
De coda is stormachtig en zet de pauken stevig op de voorgrond. Een paukenroffel duwt de muziek dan opeens naar Es groot, een toonsoort die ver van G majeur ligt, en je oor gaat daar vanzelf van rechtop zitten. Het is een beetje alsof je denkt dat het eten op is en er toch nog een toetje op tafel komt. Daarna vind ik de weg terug en sluit ik het deel met veel vaart af.Nu is het aan jou
Zet de muziek nu zelf maar aan en laat je door dit laatste deel meevoeren. Misschien helpt het om onderweg te denken aan wat ik je verteld heb: het thema van de violen, de plotselinge terugkeer in het midden en de pauken aan het eind. Je hoeft niets te herkennen om ervan te genieten, maar het maakt het luisteren wel extra leuk. Ik hoop dat je de reis door mijn finale net zo spannend vindt als ik hem vond toen ik hem maakte.---
Ik hoop dat je er plezier aan hebt beleefd om met mij door de finale, het IV. Finale: Allegro di molto uit mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise", te wandelen. Als je nu terugdenkt aan dat slot, hoor je misschien nog de paukenroffel die de muziek zomaar naar Es groot duwt. Dat is een kleine verrassing aan het eind van een symfonie die door haar bijnaam al bekendstaat om verrassingen. Toch is er in dit werk nog veel meer te ontdekken dan ik in deze luistergids kwijt kon. Het loont de moeite om de symfonie nog eens van begin tot eind te beluisteren en bij elk deel op iets anders te letten. Misschien valt je dan op hoe het ene deel zachtjes inzet en het volgende juist vol energie, en hoe alles toch bij elkaar hoort. Wil je verder kijken, klik dan gerust op de links hieronder om meer over mijn Symphony No 94 in G major, Hob. I:94 "Surprise" te ontdekken. Ik wens je er veel luisterplezier bij.