GAYANE VAN KHACHATURIAN
'DANCE OF THE ROSE MAIDENS'
Gayane, ballet in four acts (1942)
Ik ben Aram Khachaturian, en in dit verhaal neem ik je mee door Dance of the Rose Maidens, een dans uit mijn ballet Gayane. Soms is het fijn om even stil te staan bij een klein stuk muziek, zonder haast en zonder dat je er iets van hoeft te weten. Precies daarom wil ik dit stuk rustig met je bekijken. Ben je benieuwd wat er schuilgaat achter deze dans en waarom ik er zo aan gehecht ben? Ik ben er om je stap voor stap door de details van Dance of the Rose Maidens te leiden. Ik wijs je aan wat je kunt horen, en ook wanneer je het kunt horen. Zo klinkt een dans die je al kende straks misschien als een nieuw stuk. Als we dit stuk samen hebben doorgelopen, geef ik je daarna nog een paar manieren om Gayane verder te ontdekken. Dan kun je zelf op verkenning in de rest van mijn ballet.
---
Luister met een open oor, niet met een stopwatch
Dance of the Rose Maidens is een van de zachtere dansen uit mijn ballet Gayane, dus je hoeft hier niet te rennen om bij te blijven. Het is een dansje met een parmantig, vrolijk karakter, en het is maar een kort stuk. Let daarom vooral op de lichte kleuren van het orkest: waar het in andere stukken van mijn ballet stampt en dendert, mag het hier glinsteren en wiegen. Probeer de melodie na de eerste keer mee te neuriën, want dan hoor je de tweede keer pas goed wat eromheen gebeurt.Waarom het juist rozen werden
Ik wilde bij deze dans een beeld hebben dat teer en vrolijk tegelijk is, en dan kom je al snel bij rozen uit. Een roos ziet er zacht uit, maar hij heeft wel doorns, en zo klinkt de dans ook: charmant en een tikje eigenwijs. In de opsomming van de suitedelen komt het stuk als derde, na de Sabre Dance en Ayesha's Dance, en na al dat vuurwerk had het publiek wel een adempauze verdiend. In welke akte de dans in het ballet zelf valt, weet ik je niet met zekerheid te zeggen, want daarover spreken de bronnen elkaar tegen.Geen zwaar bouwwerk, gewoon een bloemenkrans
De vorm van deze dans heeft me een tijdje beziggehouden, want ik wilde geen zwaar bouwwerk. Ik koos voor iets eenvoudigs: een dans die je in drie stukjes kunt volgen, een beetje zoals een krans waarin je steeds een nieuwe bloem ziet. In het eerste deel maken de meisjes hun entree, in het tweede draait de sfeer net een slag om, en in het laatste komt het begin weer even terug. Ik loop ze hierna een voor een met je door, zodat je precies weet waar je op moet letten.Deel 1: De meisjes komen op hun tenen binnen
Het begin is licht en gracieus, en het tempo is vlot genoeg om vrolijk te blijven maar rustig genoeg om niet te hijgen. De melodie huppelt vooruit, met korte, speelse stapjes die je bijna kunt zien dansen. De stemming is hier ontspannen en een beetje verlegen, alsof de meisjes nog niet goed weten of iemand kijkt. Onthoud deze eerste melodie goed, want ze is de rode draad, of eigenlijk de roze draad, van het hele stuk.Deel 2: Een blaadje draait mee in de wind
In het middendeel verandert de kleur van de muziek en komt er een ander soort zwier in de dans. Het klinkt wat zangeriger en iets minder huppelend, alsof de meisjes even rondjes draaien in plaats van stapjes zetten. Ik laat de spanning hier een klein beetje oplopen, zodat je merkt dat er iets in beweging komt voordat het weer rustig wordt. Het blijft daarbij vriendelijk van toon, want ik wilde dat je tot het einde met een glimlach blijft luisteren.Deel 3: Nog één keer de krans rond
In het laatste deel komt de melodie van het begin terug, en dat voelt als thuiskomen bij een bekend gezicht. Het is dezelfde vrolijke dans, maar nu ken je hem al, dus je hoort hem met meer plezier en met meer aandacht voor de details. De muziek ebt vervolgens rustig uit, zonder grote gebaren, want een roos hoeft niet te schreeuwen om opgemerkt te worden. Zo is het korte verhaal rond: een verlegen entree, een draai in het midden en een zachte, tevreden afsluiting.Nu is het jouw beurt
Dan wil ik je nu uitnodigen om Dance of the Rose Maidens zelf te beluisteren. Druk op afspelen en laat de muziek rustig over je heen komen, je hoeft er niets voor te weten. Misschien denk je tijdens het luisteren nog even terug aan de drie delen waar we het over hadden, en hoor je de melodie van het begin aan het eind terugkomen. Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze dans als ik had toen ik hem schreef.---
Zo, dat waren de Rose Maidens, die zachte, parmantige dans die ik tussen al het stampen en dreunen van mijn ballet heb gezet. Heb je genoten van deze luistergids bij Dance of the Rose Maidens uit Gayane? Ik hoop dat je de dans nu met andere oren hoort en dat je de lichte kleuren van het orkest er de volgende keer zelf uit pikt. Zo'n kort stuk lijkt snel voorbij, maar als je goed luistert, blijkt er veel meer in te zitten dan je de eerste keer opmerkt. Er valt in Gayane nog een hoop te ontdekken. Ik denk bijvoorbeeld aan het Adagio, dat alleen voor strijkers is geschreven en dat Stanley Kubrick in 1968 gebruikte in zijn film 2001: A Space Odyssey. Of aan de Lezginka, de dans waarmee de suite eindigt en die teruggaat op een oude volksdans uit de Noord-Kaukasus. Ook het verhaal zelf is de moeite waard: het speelt zich af op een kolchoz, een collectieve boerderij, en daar gebeurt meer dan je uit een paar dansen kunt opmaken. Wil je verder kijken, klik dan gerust op de links hieronder. Daar vind je meer over de andere dansen, over het ballet en over mijn muziek in het algemeen. Neem er de tijd voor, en laat je niet alleen door het Sabre Dance meeslepen, want Gayane heeft veel meer te bieden dan dat ene stuk.