GAYANE VAN KHACHATURIAN
'LEZGINKA'
Gayane, ballet in four acts (1942)
Hallo, ik ben Aram Khachaturian, en in dit stuk neem ik je mee door de Lezginka uit mijn ballet Gayane. Ben je benieuwd naar de uitleg bij deze dans? Ik ben er om je stap voor stap door de details van de Lezginka te leiden, zodat je straks precies hoort wat er in die snelle dans gebeurt. Als we de Lezginka samen hebben doorgenomen, geef ik je nog een paar manieren om Gayane verder te ontdekken.
---
Eerst de voeten, dan de rest
Als je naar Lezginka luistert, let dan eerst op het ritme, want dat is de motor van het hele stuk. Het is een snelle 6/8, dus je voelt steeds twee grote tikken met in elk drie kleine stapjes, een beetje zoals iemand die twee treden tegelijk de trap op rent. Het slagwerk en de lage instrumenten houden die pas vast, terwijl de strijkers en de blazers er scherpe, wervelende melodieën bovenop leggen. Als je die twee lagen eenmaal uit elkaar hoort, loop je met de dans mee zonder dat je er moeite voor hoeft te doen.Een naam met een volk erachter
Ik noemde dit stuk Lezginka omdat het een bestaande volksdans is uit de Noord-Kaukasus, die zijn naam dankt aan het volk van de Lezgijnen. Het is oorspronkelijk een dans voor één man, vaak met een zwaard in de hand, en daarnaast een dans voor paren. Voor Gayane bewerkte ik die dans in 1942, en ik wilde dat je die oude dansers in de muziek nog kon zien stampen en draaien. Met een andere titel had ik het stuk dus eigenlijk te weinig eer aangedaan.Geen strak keurslijf, wel een duidelijk pad
De vorm van Lezginka kiezen was snel gedaan, want een dans die maar één ding wil, doorgaan, heeft geen groot bouwwerk nodig. Daarom ben ik uitgegaan van een reeks delen die elk een eigen kleur hebben, maar achter elkaar aan blijven rennen. Ik loop ze met je door in drie stappen: de opening, het midden en de afsluiting. Dat wordt dus geen les in vormleer, maar een rondleiding langs een dansvloer.Deel 1: De dansers stappen binnen
Het stuk begint meteen vol in het tempo, zonder aanloop en zonder beleefd inleidinkje. Het ritme zet de toon met korte, stevige accenten, en de melodie die erbovenop komt klinkt fel en trots. De stemming is die van een dansvloer waar iedereen al klaarstaat, en je merkt dat hier geen tijd is voor aarzelen. Onthoud dit eerste patroon goed, want het komt straks terug en dan herken je het als een oude bekende.Deel 2: Even hijgen, maar niet zitten
In het midden verandert de kleur van het orkest, en de muziek laat de eerste stormachtige aanpak een beetje los. Het tempo blijft hoog, maar de melodieën krijgen meer ruimte en klinken losser en speelser. Zo hoor je dat een dans niet alleen uit kracht bestaat, maar ook uit lenigheid en uit zin om te laten zien wat je kunt. Wie op dit moment het ritme blijft volgen, merkt dat het onder alle versieringen gewoon doorstampt.Deel 3: Alles wat er nog in zit
In de afsluiting komt de energie van het begin terug, maar nu met een extra stuwing die je bijna in je rug voelt duwen. Het orkest speelt steeds voller en dichter op elkaar, alsof alle dansers tegelijk besluiten dat dit het moment is om alles te geven. Zo sluit ik het hele verhaal af: wat als een krachtige dans begon, eindigt als een wervelwind waar niemand meer uitstapt. Als de laatste klanken wegvallen, mag je gerust even naar adem happen, want de dansers hebben dat ook gedaan.Nu is het jouw beurt
Dan wil ik je nu uitnodigen om Lezginka zelf te beleven. Druk op afspelen en laat de muziek gewoon over je heen komen. Denk tijdens het luisteren nog even terug aan wat we samen hebben besproken, zoals het ritme, de naam en de drie delen. Ik hoop dat je de reis door mijn Lezginka net zo spannend vindt als ik die vond toen ik hem schreef.---
Met de Lezginka sluit ik de suite uit Gayane af, en ik hoop dat je de dans nu met andere oren hoort. Een stuk met zo'n snelle, stampende pas laat je meestal met een tevreden gevoel in de benen achter, ook als je de hele tijd stil hebt gezeten. Heb je genoten van deze luistergids bij de Lezginka uit Gayane? Het complete ballet had maar matig succes, terwijl de suites uiteindelijk overal gespeeld werden, en daar denk ik soms met een glimlach aan terug. Er valt in Gayane nog veel meer te ontdekken, van het Adagio voor alleen strijkers tot het verhaal over de kolchoz en de bruiloft waarmee het ballet eindigt. Klik gerust op de links hieronder om verder te luisteren en te lezen over Gayane. Misschien merk je bij een volgende keer dat je voeten al meetikken voordat de eerste maat voorbij is.